# Kaynaklar — Yapay zekâ tarihi · 4. bölüm · Deep Blue (1997)

Her cümle aşağıdaki kaynaklara bağlıdır (segment kimlikleri `script.json`). Kopyası `kaynak/` altında (PDF/metin), demo sonuçları `demo/*.json`.

## Birincil kaynaklar
1. **Shannon, C. E. (1950).** "Programming a Computer for Playing Chess." *Philosophical Magazine*, Ser. 7, Vol. 41, No. 314 (Mart 1950). Alındı 8 Kasım 1949; ilk sunum 9 Mart 1949. PDF: Computer History Museum arşivi → `kaynak/shannon1950.pdf/.txt`.
   - ~30 yasal hamle, ~40 hamlelik oyun, 10^120 varyasyon, "one variation per micro-second ... over 10^90 years", type A / type B strateji. → h01, h02, h03, D03
2. **Turing, A. M. (1953).** "Chess" bölümü, "Digital Computers Applied to Games", B. V. Bowden (ed.), *Faster Than Thought*, Pitman. Internet Archive tam metin → `kaynak/faster-than-thought.txt` (satır ~19015–19510).
   - "could without difficulty be made into a machine programme"; oyun "a weak player who did not know the system" ile oynandı; "To simplify the calculations the square roots were rounded off to one decimal place"; "a caricature of my own play"; Kasım 1951'de Prinz'in Manchester makinesinde yalnız mat-in-iki problemleri. → h04, h05
   - Not: Glennie adı ve "hamle başına yarım saat" ikincil kaynaklarda geçiyor; videoda KULLANILMADI.
3. **Hsu, F.-h. (1999).** "IBM's Deep Blue Chess Grandmaster Chips." *IEEE Micro* 19(2), 70–81. CHM arşivi → `kaynak/hsu1999-ieee-micro.pdf/.txt`.
   - "see what would happen when a Belle-class chess machine was speeded up, say, a thousandfold"; Belle = Bell Laboratories'in özel donanımlı satranç makinesi; 480 çip, çip başına 2–2,5 milyon pozisyon/sn; "The sustained speed reached 200 million chess positions/s"; Kasparov son oyunu 11 Mayıs 1997'de terk etti; 1996'da dört oyundan sonra eşitlik, kalan iki oyunu Kasparov "easily" kazandı. → h09, m02, d01, D06
4. **Campbell, M., Hoane, A. J., Hsu, F.-h. (2002).** "Deep Blue." *Artificial Intelligence* 134, 57–83. doi:10.1016/S0004-3702(01)00129-1 (açık arşiv) → `kaynak/campbell-hoane-hsu-2002.md`.
   - ChipTest ~500 bin, Deep Thought ~700 bin pozisyon/sn; 1988'de turnuvada büyükusta yenen ilk satranç makinesi (§1.1) → h08
   - 1989–90 IBM'e geçiş; Hoane 1990 sonunda katıldı (§1.2) → h10
   - Deep Blue I: 216 çip; 1996 maçı 4–2, ilk dört oyundan sonra 2–2 (§1.3) → m02, m03
   - Deep Blue II: ~6400 → 8000+ özellik, çip sayısı iki katından fazla (§1.4) → m03
   - 30 düğümlü RS/6000 SP, 480 çip, 16 çip/düğüm; master → workers → chips; taktik ~100M, sakin ~200M; maçta >1 dk aramalarda ortalama 126M, en yüksek 330M (§2) → d01, d02, d03
   - hamle üreteci "8 × 8 array of combinatorial logic, which is effectively a silicon chessboard" (§3.1) → h07
   - değerlendirme ~8000 özellik; "the large majority of the features and weights ... were created/tuned by hand", iki otomatik araç (§7.1, §7.3); Tablo 5 tablo adları → d04 ekranı
   - açılış kitabı ~4000 pozisyon, ağırlıkla GM Joel Benjamin; 700.000 oyunluk "extended book" (§8.1, §8.2) → d05
   - Dipnot 13: 2. oyun 37. hamle öncesi FEN — PGN'imizle birebir (demo/analiz.json `capraz_kontrol_fen37`)
5. **IBM Heritage — "Deep Blue".** https://www.ibm.com/history/deep-blue (erişim 2026-10-26).
   - 1985 CMU'da Hsu, ChipTest, 1987 Kuzey Amerika Bilgisayar Satranç Şampiyonası; 1989'da IBM'e; Big Blue göndermesi; Şubat 1996 Philadelphia, ilk oyun ilk kez bir dünya şampiyonuna karşı kazanılan oyun, Kasparov 4–2; Mayıs 1997 Equitable Center, Kasparov ilk oyunu kazandı, Deep Blue ikinciyi, üç beraberlik, 6. oyun, 3,5–2,5; "first computer system to defeat a reigning world champion in a match under standard tournament controls"; Kasparov: "I have to pay tribute... The computer is far stronger than anybody expected."; Smithsonian'a emekli edildi. → a01, a02, h06, h08, h10, m01, n01, g05, g06
6. **Weber, B. (13 Mayıs 1997).** "Kasparov, Unbowed, Looks to Third Bout With Deep Blue." *The New York Times* (CyberTimes) → `kaynak/nyt-1997-05-13.html`.
   - Qb6 bekleniyordu; 9 ply +79, 10 ply 74, 11 ply'de alarm + "panic time", 48'e düştü; "extra time"; 71 sn sonra b5 piyon değişimi 11 ply'de 63; "a pawn is worth 100 points"; Kasparov kayıt istiyordu, Pazartesi verildi; 441 sayfa; Campbell: "The machine didn't search deeply enough to see the draw, which was at least 20 ply ahead." → g01, g02, g03, g04
7. **Weber, B. (7 Mayıs 1997).** "Kasparov Draws Third Game Against Deep Blue." *The New York Times* (CyberTimes) → `kaynak/nyt-1997-05-07.html`.
   - "He even went so far as to suggest that the computer's decisions in Game 2 were unfairly supplemented by human beings"; Western Michigan Üniversitesi'nden Tim McGrew'un (Internet Chess Club) bulduğu dizi, sürekli şah (perpetual check) ile beraberlik; Friedel ve Dokhoyan ertesi sabah Fritz ile doğruladı. → g03
8. **NPR, Snap Judgment (8 Ağustos 2014).** "Kasparov vs. Deep Blue." Transkript: https://www.npr.org/2014/08/08/338850323/kasparov-vs-deep-blue
   - Campbell: "Due to a bug in the program, unfortunately, it had played a random move."; "this particular move was really bad"; Mig Greengard Kasparov adına: o hamlenin ona ve sonraki oyununa etkisi olmadı. → n02, n03, D10
9. **Silver, N. (2012).** *The Signal and the Noise*, Penguin — Campbell'ın 44. hamle hatası anlatımı, "fail-safe", ertesi gün düzeltilmesi; Kasparov'un bunu üstün zekâ işareti sandığı yorumu. Kitabı doğrudan okumadım; alıntılar kitabın yayımlanmış bölüm aktarımlarından (ör. readingbyeugene.com 27.09.2012, The Verge 29.09.2012). → n03 (Silver'ın yorumu olarak atfedildi)
10. **Krizhevsky, Sutskever, Hinton (2012).** "ImageNet Classification with Deep Convolutional Neural Networks", NeurIPS 2012 → `kaynak/alexnet2012.pdf/.txt`: "five to six days on two NVIDIA GTX 580 3GB GPUs"; top-5 test hata %15,3, ikinci %26,2. → s99
11. **Stockfish blog (7 Ağustos 2020).** "Introducing NNUE Evaluation" https://stockfishchess.org/blog/2020/introducing-nnue-evaluation/ — alfa-beta (PVS) arayış; NNUE "trained on the evaluations of millions of positions". → D11, c01

## Oyun kayıtları (PGN)
- `demo/kasparov-deepblue-1997.pgn` ← chessprogramming.org/Kasparov_versus_Deep_Blue_1997 (6 oyun).
- Çapraz kontrol: 2. oyun alaska.net/~jgerster/game2pgn.txt ile hamle hamle aynı (python-chess); 2. oyun 37. hamle öncesi FEN = Campbell vd. 2002 dipnot 13. 6. oyun 37 yarım hamle (19.c4) IBM/chess.com anlatımlarıyla uyumlu.

## Demo (kendi ölçümlerim — ham kayıtlar)
- `demo/motor.py` (alfa-beta + MVV-LVA sıralama + sessizlik araması; P100 N320 B330 R500 Q900 + taş-kare tabloları; öğrenme yok)
- `demo/hiz.json` (perft 20/400/8.902/197.281; derinlik 4 minimax 206.604 vs alfa-beta 3.155 düğüm; ortalama 31.260 düğüm/sn; ağaç kaydı) + `demo/esitlik.json` (aynı değer, aynı hamle Nf3)
- `demo/analiz.json` (Stockfish 19, 60 sn, 8 thread, 2 GB hash; bizim motor 60 sn) · `demo/stockfish-bench.log` (1 çekirdek 1.471.091, 16 çekirdek 17.849.268 düğüm/sn)
- `demo/qwen-oyun.json/.pgn/.log` (Qwen3.8-27B – motor tam oyun; tüm istekler + ham cevaplar)
- `demo/ORTAM.json`

## Wikipedia yalnız çapraz kontrol
Tarih/sıra kontrolü için en.wikipedia "Deep Blue versus Garry Kasparov" okunmadı; IBM + Campbell 2002 + NYT yeterli görüldü.

## Arşiv fotoğrafları
`arsiv/KAYNAKLAR.md`
