Qwen’e balık genleri yazdırdım, hepsi maviye döndü
Akvaryum simülasyonunda yavru balıkların genlerini yerel Qwen3.8-27B’ye yazdırdım. 84 yavrunun hepsi mavi çıktı; nedeni seçilim değil, istemdeki kural.
Model
- Qwen3.8-27B NVFP4 · vLLM · 2× RTX 5090 (TP2, MTP3)
- düşünme kapalı · sıcaklık 0,7 · en fazla 200 token
- JSON şeması: 5 gen aralıklı tam sayı + gerekçe
Simülasyon
- Python kural tabanlı akvaryum · 30 adım/sn · 168 sn
- Threadripper PRO 5955WX · kartlar 450 W
- görüntü ve ses kodla çizildi · Qwen beklenirken akvaryum duruyor
Bir akvaryum simülasyonu kurdum. Balıklar yüzüyor, yukarıdan serpilen yemi topluyor, enerjileri biterse açlıktan ölüyor; bir süre sonra içeri bir köpekbalığı giriyor. Bunların hepsi basit kurallarla dönüyor, model yok. Modelin tek işi şu: iki balık çiftleşince yerel çalışan Qwen3.8-27B'ye anne ile babanın genlerini, hayatta ne kadar başarılı olduklarını ve akvaryumun o anki durumunu anlatıyorum. Model de iki yavrunun genlerini yazıyor. Merak ettiğim, bir dil modelinin bu şekilde ekranda izlenebilir bir “evrim” yürütüp yürütemeyeceğiydi.
Kısa sonuç: 42 çağrıda 84 yavru doğdu, 11. nesle gelindi. En göze batan değişim renkte oldu: 84 yavrunun 84'ü de mavi-yeşil (renk tonu 190–218°), hem de ilk cevaptan itibaren. Ama bu bir seçilim sonucu değil. Sistem isteminde “180–220 arası suya karışır, köpekbalığı geç görür” diye ben yazmıştım; model bu kuralı ilk yavruda uyguladı ve hiç bırakmadı. Öteki genler yavaş ve küçük adımlarla değişti.
Videodaki 2 dakika 48 saniye gerçek zaman değil. Simülasyon kendi saatiyle ilerliyor ve Qwen'in cevabı beklenirken duruyor; video o kayıttan sonradan çizildi. Bir çiftleşmede yumurta bırakılıyor, üstünde “Qwen düşünüyor…” balonu o isteğin ölçülen süresi kadar duruyor (en fazla 2,6 saniye, çünkü yumurta 3 saniyede açılıyor), sonra balonda modelin gerekçesi olduğu gibi görünüyor. Sağdaki panelde nüfus, ölüm nedenleri, yem durumu ve genlerin ortalaması var.
Nasıl kurdum
Her balığın beş geni var: hız, boy, görüş, renk ve kaçma. Bu genler simülasyonda gerçekten iş görüyor. Hızlı balık yeme daha çabuk ulaşıyor ama daha çok enerji yakıyor. Büyük balık yemden daha çok enerji alıyor ama dinlenirken bile fazla harcıyor. Görüşü yüksek balık yemi ve köpekbalığını uzaktan fark ediyor. Kaçma geni yüksekse köpekbalığını görünce erken ve uzun kaçıyor. Renk de köpekbalığının balığı hangi mesafeden fark ettiğini belirliyor: kodda mavi-yeşil (200°) bir balık, aynı boydaki turuncu (20°) bir balığın yüzde 45'i kadar mesafeden görülüyor.
Qwen'e giden sistem mesajı tam olarak bu:
Bir akvaryum evrim simülasyonunda yeni doğan yavru balıkların genlerini sen belirliyorsun. Her balığın 5 geni var: - hiz (50–200): hızlı balık yeme ve kaçmaya yetişir ama çok enerji yakar. - boy (60–160): büyük balık yemi daha geniş alandan kapar ve bir yemden daha çok enerji alır, ama dinlenirken bile fazla enerji harcar ve köpekbalığı onu daha uzaktan görür. - gorus (60–260 piksel): yemi ve köpekbalığını uzaktan fark eder, biraz enerji yakar. - renk (0–359 renk tonu): 180–220 arası mavi-yeşil suya karışır, köpekbalığı geç görür; kırmızı, turuncu, sarı göze batar. - kacma (0–100): yüksekse köpekbalığını görünce erkenden ve uzun kaçar ama o sırada yem yiyemez ve enerji yakar. Balıklar yem bulamazsa açlıktan, köpekbalığına yakalanırsa ölür. İki ebeveynin genlerini ve hayattaki başarısını görürsün. İki yavru için gen öner: ebeveynlerden miras al, daha başarılı olana yaklaş, ortamdaki baskıya göre küçük ya da orta değişiklikler yap; iki yavru birbirinin aynısı olmasın. gerekce: Türkçe, tek kısa cümle, en fazla 14 kelime, ne değiştirdiğini ve nedenini söyle.
Her çiftleşmede gönderdiğim kullanıcı mesajında ortam (yem bol mu, son 30 saniyede kaç balık neden öldü, nüfus ve ortalama genler) ve iki ebeveynin genleriyle başarısı (yaş, yenen yem, köpekbalığının kaç kez kovaladığı, kaç kez kurtulduğu, enerji) var. Cevabı bir JSON şemasıyla sınırladım: her gen kendi aralığında bir tam sayı olmak zorunda, gerekçe en fazla 120 karakter. Düşünme modu kapalı, sıcaklık 0,7, en fazla 200 token. 42 cevabın 42'si geçerliydi; geçersiz cevap olsaydı ebeveyn ortalaması kullanılacak ve Qwen'in cevabıymış gibi gösterilmeyecekti.
Renk: ilk cevaptan itibaren mavi

Grafikte içi boş halkalar Qwen'e gösterilen ebeveynlerin rengi, dolu noktalar Qwen'in yazdığı yavruların rengi. Başlangıçtaki 14 balık turuncu, kırmızı, sarı, mor ve yeşil tonlardaydı. İlk çiftleşmede ebeveynler 123° ve 42° iken yavrular 195° ve 205° oldu. Ebeveynlerinden en az biri mavi olmayan 6 çiftleşmenin hepsinde yavrular yine maviydi. İlk nesil balıklar yaşlanıp ölünce, 52. saniyeden sonra akvaryumda mavi olmayan balık kalmadı. Gri çizgi nüfusun ortalama rengi; turuncudan maviye geçiş tamamen bu kuşak değişiminden geliyor.
İlk çiftleşme: turuncu ve yeşil ebeveyn, mavi yavrular
İstem (kullanıcı mesajı, 1. çağrı):
Ortam: yem şu an bol (son 20 sn'de 75 yem düştü). Son 30 sn'de köpekbalığı 1 balık yedi, 0 balık açlıktan öldü. Nüfus 13. Ortalama genler: hiz 103, boy 101, gorus 132, kacma 46. Anne #11 (nesil 1): hiz 85, boy 122, gorus 166, renk 123, kacma 72. yaşı 18 sn, 2 yem yedi, köpekbalığı 0 kez kovaladı, 0 kez kurtuldu, enerjisi 45/100. Baba #14 (nesil 1): hiz 122, boy 109, gorus 112, renk 42, kacma 75. yaşı 18 sn, 5 yem yedi, köpekbalığı 0 kez kovaladı, 0 kez kurtuldu, enerjisi 71/100. İki yavrunun genlerini ve gerekçeni yaz.
Modelin cevabı, olduğu gibi:
{
"yavru1": {
"hiz": 115,
"boy": 110,
"gorus": 140,
"renk": 195,
"kacma": 60
},
"yavru2": {
"hiz": 105,
"boy": 125,
"gorus": 150,
"renk": 205,
"kacma": 70
},
"gerekce": "Baba gibi hızlı ve mavi tonlu yavrular, bol yemde avantaj sağlar."
}Benim hesabım, yavru eksi iki ebeveynin ortalaması (yavru1 / yavru2): hız +11,5 / +1,5; boy -5,5 / +9,5; görüş +1 / +11; kaçma -13,5 / -3,5. Cevap süresi 1,84 sn, 161 token. Gerekçede “Baba gibi … mavi tonlu” yazıyor; babanın rengi istemde 42, yani turuncu.
Öteki genler: küçük adımlar

168 saniyede nüfusun ortalama hızı 102'den 122'ye (+%19), görüşü 134'ten 147'ye (+%10) çıktı. Boy 100'den 103'e geldi, kaçma başladığı yerde (47) bitti; arada ortalaması bir ara +%22 yükselip geri indi. Bu çizgiler yalnız Qwen'in yazdıklarını göstermiyor, kimin öldüğünü de gösteriyor: ilk nesil yaklaşık 35. ile 52. saniyeler arasında yaşlılıktan ölürken ortalamalar zıplıyor.

Qwen'in tek tek ne yaptığını görmek için her yavruyu ebeveynlerinin ortalamasıyla karşılaştırdım. Ortanca mutlak fark hızda 5,25, boyda 3,5, görüşte 6,25, kaçmada 5 puan. En büyük sıçrama hızda +26. Hız ve görüş ortancası biraz artı tarafta (+2 ve +3), boy ve kaçmada belirgin bir yön yok. Sistem isteminde “küçük ya da orta değişiklikler yap” ve “iki yavru birbirinin aynısı olmasın” dediğim için bu da beklediğim gibiydi: 42 çiftleşmenin hiçbirinde iki yavru aynı çıkmadı.
Gerekçe ile sayılar her zaman aynı şeyi söylemiyor
Model çoğu çiftleşmede bir yavruyu bir yöne, ötekini ters yöne itiyor; gerekçede ise genelde yalnız birini anlatıyor. Gerekçelerde “hızı artırdım”, “boyu küçülttüm” gibi yönü belli 64 ifade saydım (35 gerekçede). Bunların yalnız 15'inde iki yavru da söylenen yönde, 47'sinde yalnız biri söylenen yönde, 2'sinde hiçbiri söylenen yönde değil.
Gerekçe “hızı artırıp” diyor, iki yavrunun da hızı artmamış
İstem (kullanıcı mesajı, 10. çağrı):
Ortam: yem şu an kıt (son 20 sn'de 40 yem düştü). Son 30 sn'de köpekbalığı 0 balık yedi, 2 balık açlıktan öldü. Nüfus 21. Ortalama genler: hiz 110, boy 107, gorus 138, kacma 55. Anne #20 (nesil 3): hiz 115, boy 100, gorus 130, renk 205, kacma 40. yaşı 17 sn, 6 yem yedi, köpekbalığı 0 kez kovaladı, 0 kez kurtuldu, enerjisi 74/100. Baba #17 (nesil 2): hiz 125, boy 105, gorus 140, renk 195, kacma 50. yaşı 27 sn, 7 yem yedi, köpekbalığı 2 kez kovaladı, 2 kez kurtuldu, enerjisi 44/100. İki yavrunun genlerini ve gerekçeni yaz.
Modelin cevabı, olduğu gibi:
{
"yavru1": {
"hiz": 120,
"boy": 95,
"gorus": 135,
"renk": 200,
"kacma": 45
},
"yavru2": {
"hiz": 110,
"boy": 105,
"gorus": 145,
"renk": 210,
"kacma": 50
},
"gerekce": "Yem kıtlığına karşı hızı artırıp boyu küçülterek enerji tasarrufu sağladım."
}Benim hesabım, yavru eksi iki ebeveynin ortalaması (yavru1 / yavru2): hız 0 / -10; boy -7,5 / +2,5; görüş 0 / +10; kaçma 0 / +5. Cevap süresi 5,65 sn, 167 token.
Gerekçe “Görüşü artırdım” diyor ve iki yavruda da artmış
İstem (kullanıcı mesajı, 16. çağrı):
Ortam: yem şu an orta (son 20 sn'de 95 yem düştü). Son 30 sn'de köpekbalığı 0 balık yedi, 12 balık açlıktan öldü. Nüfus 15. Ortalama genler: hiz 115, boy 104, gorus 140, kacma 46. Anne #36 (nesil 5): hiz 112, boy 108, gorus 135, renk 210, kacma 55. yaşı 23 sn, 5 yem yedi, köpekbalığı 0 kez kovaladı, 0 kez kurtuldu, enerjisi 57/100. Baba #40 (nesil 6): hiz 115, boy 110, gorus 130, renk 215, kacma 50. yaşı 9 sn, 2 yem yedi, köpekbalığı 0 kez kovaladı, 0 kez kurtuldu, enerjisi 50/100. İki yavrunun genlerini ve gerekçeni yaz.
Modelin cevabı, olduğu gibi:
{
"yavru1": {
"hiz": 118,
"boy": 106,
"gorus": 145,
"renk": 212,
"kacma": 48
},
"yavru2": {
"hiz": 110,
"boy": 109,
"gorus": 138,
"renk": 218,
"kacma": 52
},
"gerekce": "Görüşü artırdım, açlık baskısı nedeniyle yem bulma öncelikli."
}Benim hesabım, yavru eksi iki ebeveynin ortalaması (yavru1 / yavru2): hız +4,5 / -3,5; boy -3 / 0; görüş +12,5 / +5,5; kaçma -4,5 / -0,5. Cevap süresi 10,71 sn, 165 token.
Yazım hatası olduğu gibi duruyor: “Yem boluğu için”
İstem (kullanıcı mesajı, 14. çağrı):
Ortam: yem şu an bol (son 20 sn'de 60 yem düştü). Son 30 sn'de köpekbalığı 0 balık yedi, 8 balık açlıktan öldü. Nüfus 16. Ortalama genler: hiz 114, boy 104, gorus 139, kacma 52. Anne #33 (nesil 4): hiz 120, boy 95, gorus 135, renk 200, kacma 45. yaşı 25 sn, 5 yem yedi, köpekbalığı 1 kez kovaladı, 1 kez kurtuldu, enerjisi 54/100. Baba #28 (nesil 2): hiz 105, boy 110, gorus 145, renk 205, kacma 35. yaşı 36 sn, 5 yem yedi, köpekbalığı 0 kez kovaladı, 0 kez kurtuldu, enerjisi 56/100. İki yavrunun genlerini ve gerekçeni yaz.
Modelin cevabı, olduğu gibi:
{
"yavru1": {
"hiz": 118,
"boy": 100,
"gorus": 140,
"renk": 205,
"kacma": 40
},
"yavru2": {
"hiz": 110,
"boy": 108,
"gorus": 142,
"renk": 210,
"kacma": 35
},
"gerekce": "Yem boluğu için boyu artırdım, düşük tehdit için kaçmayı düşürdüm."
}Benim hesabım, yavru eksi iki ebeveynin ortalaması (yavru1 / yavru2): hız +5,5 / -2,5; boy -2,5 / +5,5; görüş 0 / +2; kaçma 0 / -5. Cevap süresi 9,32 sn, 166 token.
Model cümlelerindeki yazım hatalarını düzeltmedim. “boluğu” 3 gerekçede geçiyor, “görüyü” ve “görüye” de birer kez.
Balıklar neden öldü?

36 balık açlıktan, 26 balık yaşlılıktan öldü; köpekbalığı yalnız 5 balık yakaladı, 10 kez de av elinden kaçtı. İlk avı akvaryuma girdiği 12. saniyede, ilk nesilden 86° tonunda bir balıktı; sonraki 4 av mavi yavrulardı. Asıl baskıyı yem bolluğu ile kıtlığı arasındaki dalga yaptı: açlık ölümleri kıtlık dönemlerinde birikiyor. Köpekbalığının az avlanmasını mavi renge bağlamak cazip, ama bunu ölçmedim. Renk kuralı istemde olmayan ya da balıkların renkli kaldığı bir karşılaştırma koşusu yapmadım; bu tek bir koşu.
Cevap süreleri ve yarıda kesilen ilk koşu

Bir yumurta için Qwen'in cevabı ortanca 1,34 saniye sürdü, cevap ortanca 163 token. İlk 16 çağrıda süreler 11 saniyeye kadar çıktı; o sırada aynı Qwen sunucusunu başka deneyler de kullanıyordu. Bu 16 cevap ilk koşudan geliyor: o koşu 16. cevaptan sonra dışarıdan, başka bir sürecin sonlandırma komutuyla kesildi. Simülasyon aynı tohumla her seferinde aynı şekilde ilerlediği için ikinci koşu ilk 16 çiftleşmede birebir aynı istemleri üretti; bu istemlerde ilk koşuda kaydedilen cevaplar yeniden kullanıldı, kalan 26 çiftleşme için Qwen'e yeni istek gitti. Ayrıntısı aşağıdaki yöntem bölümünde.
Benim için sonuç
Qwen bu işte düzgün bir “gen yazıcısı” oldu: 42 cevabın hepsi geçerli JSON, değerler aralıkta, iki yavru hiç aynı değil, değişimler istediğim gibi küçük. Ama gördüğüm şey evrim değildi. Model istemde ne söylediysem onu uyguladı: rengi suya karışan aralığa ilk cevapta taşıdı, sonra da orada tuttu. Ekranda turuncu balıkların yerini mavilerin alması güzel görünüyor, fakat bunun nedeni seçilim değil, benim yazdığım kural. Bir de gerekçeler sayılarla her zaman örtüşmüyor; balonda okunan cümleyi yavrunun genlerinin kanıtı gibi okumamak gerekiyor.
Denemek istediğim sıradaki şey, renk kuralını istemden çıkarıp modele yalnız “köpekbalığı kaç kez kovaladı, kaç balık yakalandı” bilgisini vermek. O zaman rengin bir şeyle ilişkisini modelin kendisi bulmak zorunda kalır; bulup bulamadığı daha ilginç bir soru.
Yöntem, ayarlar ve tüm kayıtlar
Donanım ve model. Qwen3.8-27B NVFP4, vLLM, iki RTX 5090 / 32 GB (TP2, MTP3). Makinede üçüncü bir RTX 5090'da Qwen2.5-Coder-7B-Instruct AWQ da açık, ama bu deneyde kullanılmadı. Threadripper PRO 5955WX. Kartlar 450 W güç sınırında. İstekler doğrudan yerel vLLM'e gitti.
İstek ayarları. Sistem mesajı yukarıda tam metin. Sıcaklık 0,7, max_tokens 200, düşünme kapalı (enable_thinking: false), response_format JSON şeması: yavru1 ve yavru2 için hiz 50–200, boy 60–160, gorus 60–260, renk 0–359, kacma 0–100 tam sayı; gerekce en fazla 120 karakter. Kod ayrıca aralığı kontrol ediyor. İstem ortanca 665 token, cevap ortanca 163 token; toplam 6.834 cevap tokenı.
Simülasyon. Tohum 5, saniyede 30 adım, 168 saniye. Başlangıçta 14 balık, nüfus sınırı 34 (yumurtalar dahil). Köpekbalığı 12. saniyede giriyor. Yem avuçla serpiliyor; bolluk ve kıtlık yaklaşık 56 saniyelik bir dalgayla değişiyor. Balık 7 saniyeden büyükse ve enerjisi 66'nın üstündeyse eş arıyor; çiftleşme iki ebeveynden 22'şer enerji alıyor, 10 saniye bekleme var. Ömür 55–72 saniye arası. Yumurta 3 saniyede açılıyor. Köpekbalığının fark etme mesafesi 330 × (0,45 + 0,55 × renk farkı / 180) × (0,6 + 0,4 × boy); renk farkı balığın tonunun 200°'ye uzaklığı.
Tempo. Simülasyon çevrimdışı çalıştı ve sim saatini kullandı; Qwen cevabı beklenirken sim duruyor. Videodaki “Qwen düşünüyor…” balonu ölçülen gerçek süre kadar, ama en fazla 2,6 saniye görünüyor. 10 saniyeyi bulan cevaplar videoda kısalmış görünüyor; gerçek süreler kayıtta.
Yarıda kesilen koşu ve yeniden kullanılan cevaplar. İlk koşu 16. cevaptan sonra başka bir sürecin sonlandırma komutuyla kesildi (çıkış kodu 143). Simülasyon tohumla belirlendiği için aynı koşu aynı sırada aynı istemleri üretiyor. İkinci koşuya küçük bir ekleme yaptım: kayıt dosyasında birebir aynı kullanıcı mesajı varsa o kayıtlı gerçek cevabı yeniden kullan, yoksa Qwen'e sor. Sistem mesajı ve simülasyon kuralları iki koşu arasında değişmedi. İkinci koşunun günlüğü “önbellek: 16 kayıtlı cevap” ile başlıyor; günlükteki duvar saati 80. sim saniyesine kadar 0'da kalıyor, yani ilk 16 çiftleşme beklemeden geçti. Sonraki 26 çağrının süreleri toplamı 33,8 saniye; günlüğün sonundaki özet satırında ikinci koşunun toplam duvar saati 35,0 saniye. İlk 16 cevabın 7'si 5 saniyeden uzun, son 26 çağrının en uzunu 1,38 saniye. 42 kaydın 42'si farklı istem. Kayıt dosyasında cevabın hangi koşudan geldiğini gösteren ayrı bir alan yok; bu ayrımı günlükten ve sürelerden çıkarıyorum. Videodaki balon konumlarını düzeltmek için simülasyonu bir kez daha çalıştırdım; bu sefer 42 cevabın hepsi kayıttan geldi ve yeni kayıt dosyası öncekiyle bayt bayt aynı çıktı. Bu yüzden summary.json içindeki wall_sn o son tekrarın süresi.
Gerekçe sayımı. Gerekçedeki her gen kelimesini (hız, boy, görüş/görme, kaçma) arkasından gelen ilk yön fiiline (artır, büyüt, güçlendir / küçült, düşür, azalt) bağladım; “dengeledim”, “korunarak” gibi yönü belirsiz ifadeleri ve “Babanın yüksek hızını alıp” gibi miras cümlelerini saymadım. Yavrunun geni ebeveyn ortalamasından söylenen yönde farklıysa “söylenen yönde” saydım. Kaba bir kelime eşlemesi; kodu ZIP içinde (analyze.py).
Kapsam. Tek koşu, tek tohum, karşılaştırma koşusu yok. Buradan modelin genel davranışı ya da başka modellerle sıralama hakkında bir sonuç çıkarmıyorum.
Ses. Videodaki ses kodla sentezlendi: sakin bir arka plan, yumurta bırakılınca tık, yavrular doğunca zil, köpekbalığı avlanınca hışırtı (89 olay). Hazır müzik kullanılmadı.
İndir. evrim-akvaryumu-kayitlar.zip: simülasyon, çizim, ses ve analiz kodu; 42 isteğin tamamı (decisions.jsonl: istem, cevap olduğu gibi, süre, token sayısı); ikinci koşunun günlüğü, summary.json, RESULTS.json ve ses olayları.