ELIZA: İlk sohbet robotunun orijinal kodunu 60 yıl sonra çalıştırdım
1966’da yazılan ilk sohbet robotunun bulunan orijinal kodunu emüle IBM 7094’te çalıştırdım: makaledeki 10 cevabın 9’u aynı. Türkçe öğrettim, Qwen’le konuşturdum.
Emülatör ve ELIZA
- IBM 7094 emülatörü s709 2.4.4 · yeniden kurulmuş CTSS 1.0.11
- eliza-ctss 3af426b · orijinal MAD-SLIP ELIZA
- DOCTOR script 100 (arşiv) ve 200 (1966 makalesi) · Türkçe kopya 101
- Linux, yalnız işlemci · Python telnet istemcisi
Bugünün modeli
- Qwen3.8-27B NVFP4 · vLLM 0.30.0 · düşünme kapalı
- 2× RTX 5090 (TP2) · sıcaklık 0,7 · tohum 7
Video
- Sahneler: Qwen-Image 2.1 + Wan2.2 (temsilî canlandırma, yerel)
- Ses: ElevenLabs v4 · arşiv fotoğrafları Wikimedia Commons
1966’da yazılan ilk sohbet robotu ELIZA’nın orijinal kodu 2021’de MIT arşivinde bir bilgisayar çıktısı olarak bulundu. Ben de bu kodu kendi bilgisayarımda, 1960’ların IBM 7094’ünü taklit eden bir emülatörde, o günkü işletim sistemi CTSS üzerinde derleyip çalıştırdım.
Sonuç beklediğimden de tanıdıktı. 1966 makalesindeki ünlü konuşmanın 10 cümlesini yazdım; ELIZA 9’unda altmış yıl önceki cevabın harfi harfine aynısını verdi. Onuncuda ise kodun bilmediği bir özelliğe takıldı ve ekrana yalnızca = DIT yazdı. Sonra koda dokunmadan ELIZA’ya 8 anahtar kelimeyle biraz Türkçe öğrettim, 1972’de PARRY’nin söylediği cümleleri ona yeniden yazdım ve en sonunda onu bugünün yerel modeli Qwen3.8-27B ile konuşturdum.
Videonun kapağı. Sağdaki bilgisayar odası sahnesi temsilî canlandırma (yerel modeller: Qwen-Image 2.1 + Wan2.2).
Bu yazı Yapay zekâ tarihi serimin 1. bölümü. Her bölümde bir dönüm noktasını anlatıyorum, sonra onu kendi bilgisayarımda gerçekten çalıştırıyorum. Hikâyeyi ve deneyleri 12 dakikalık bir videoda da anlattım:
Hikâye: Weizenbaum, MIT ve bir daktilo
Joseph Weizenbaum. Fotoğraf: Ulrich Hansen, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.
Joseph Weizenbaum Berlin’de doğmuş, 1936’da ailesiyle Nazi Almanyası’ndan kaçıp Amerika’ya gelmiş bir bilgisayar bilimci. Detroit’te Wayne State Üniversitesi’nde matematik okurken analog bilgisayarlarla çalışıyor ve bir dijital bilgisayarın yapımına yardım ediyor. 1956’da General Electric’e geçip bankalar için yapılan ERMA sisteminde çalışıyor; çeklerin altındaki manyetik mürekkepli rakamları makinelerin okuyabilmesi bu sistemle başladı. Bu yıllarda kelime listeleriyle kolay çalışmayı sağlayan kendi aracını, SLIP’i yazıyor; 1963’te tamamlanıyor.
Aynı yıl MIT’ye misafir profesör olarak geliyor. O zaman bilgisayar dediğin, bir odayı kaplayan IBM 7094. MIT’nin CTSS adlı sistemi sayesinde birçok kişi bu tek bilgisayarı daktiloya benzeyen terminallerden aynı anda kullanabiliyor. CTSS, MIT’nin Project MAC çalışmasının vitrini; fikir o yıllar için yeni: bilgisayar sırayla tek bir kişinin değil, aynı anda herkesin.
IBM 7094 konsolu (Computer History Museum). Fotoğraf: Arnold Reinhold, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.
Weizenbaum SLIP’i MIT’nin MAD diline uyarlıyor ve 1964 ile 1966 arasında ELIZA’yı bu MAD-SLIP ile, doğrudan CTSS üzerinde yazıyor. Adını, Pygmalion oyununda konuşması öğretilerek değişen Eliza Doolittle’dan alıyor.
Neden psikoterapist? Weizenbaum’un aradığı, karşıdakinin dünyayı hiç bilmemesinin göze batmadığı bir konuşmaydı. Terapist size “San Francisco’daki balıkçı filosundan bahset” dediğinde kimse “bu adam bunu nasıl bilmiyor” diye düşünmez; terapistin merak ettiği sizin ne anlatacağınızdır. Yıllar sonra bir röportajda şunu da ekliyor: “On dakika daha düşünseydim, belki barmeni seçerdim.”
ELIZA nasıl cevap veriyordu?
Mantık şaşırtıcı derecede basit. ELIZA cümlede bir anahtar kelime arıyor; bulursa o kelimeye ait bir kalıba göre cümleyi parçalayıp yeniden kuruyor. “My boyfriend made me come here” yazınca “my”ı “your”a, “me”yi “you”ya çevirip cümleyi size geri veriyor. Anlamıyor; yalnızca yeniden düzenliyor.
Bu kuralların hepsi script denen ayrı bir dosyada duruyor; ELIZA’nın kişiliği koddan ayrı. En ünlü script’in adı DOCTOR. Aşağıdaki numaralı satırlar, arşivde kodla birlikte bulunan DOCTOR script’inden birebir alıntı (-- ile başlayan satırlar benim notlarım, sayılar dosyadaki satır numarası):
-- Aile kelimeleri: MOTHER/FATHER... kendi basina anahtar degil, FAMILY sinifina etiketlenir (satir 79-84) 79 (MOTHER DLIST(/NOUN FAMILY)) 80 (FATHER DLIST(/NOUN FAMILY)) 81 (SISTER DLIST(/FAMILY)) 82 (BROTHER DLIST(/FAMILY)) 83 (WIFE DLIST(/FAMILY)) 84 (CHILDREN DLIST(/FAMILY)) -- MY kurali: "MY" -> "YOUR" degisimi ve FAMILY sinifi uzerinden kalip (satir 152-162) 152 (MY = YOUR 153 ((0 YOUR 0 (/FAMILY) 0) 154 (TELL ME MORE ABOUT YOUR FAMILY) 155 (WHO ELSE IN YOUR FAMILY 5) 156 (YOUR 4) 157 (WHAT ELSE COMES TO MIND WHEN YOU THINK OF YOUR 4)) 158 ((0 YOUR 0) 159 (YOUR 3) 160 (WHY DO YOU SAY YOUR 3) 161 (DOES THAT SUGGEST ANYTHING ELSE WHICH BELONGS TO YOU) 162 (IS IT IMPORTANT TO YOU THAT 2 3))) -- MEMORY MY: "MY" ile kurulan cumleleri sonraya saklar (satir 17-22) 17 (MEMORY MY 18 (0 YOUR 0 = LETS DISCUSS FURTHER WHY YOUR 3) 19 (0 YOUR 0 = EARLIER YOU SAID YOUR 3) 20 (0 YOUR 0 = BUT YOUR 3) 21 (0 YOUR 0 = DOES THAT HAVE ANYTHING TO DO WITH THE FACT THAT 22 YOUR 3))
Anne, baba gibi kelimeler bir “aile” sınıfına bağlanıyor. “MY” görünce “YOUR”a çeviriyor; cümlede aileden biri geçiyorsa ailenizi soruyor. Kalıptaki 0 “herhangi sayıda kelime” demek, cevaptaki sayılar da kalıbın o parçası. En altta küçük bir hafıza var: “my” ile kurulan bir cümleyi saklıyor, konuşma tıkanınca “daha önce şöyle demiştin” diye geri getiriyor. Bu hafızayı aşağıdaki PARRY deneyinde iş başında göreceğiz.
ELIZA etkisi, Colby ve PARRY
İnsanlar ELIZA’ya bağlandı. Weizenbaum’un sonradan anlattığına göre, programı aylarca yazışını izleyen sekreteri onunla konuşmaya başladı ve birkaç mesajdan sonra ondan odadan çıkmasını istedi. Basit bir programa anlayış ve duygu yüklememize bugün “ELIZA etkisi” deniyor. Weizenbaum bunu şöyle yazacaktı: “Görece basit bir programla çok kısa karşılaşmaların, gayet normal insanlarda güçlü yanılsamalar yaratabileceğini fark etmemiştim.”
Bazı psikiyatrlar ise işi gerçekten ciddiye aldı. Stanford’dan Kenneth Colby ve arkadaşları 1966’da bilgisayarla psikoterapi üzerine bir makale yayımladı; hayalleri böyle bir sistemin saatte birkaç yüz hastayla ilgilenebilmesiydi. Weizenbaum’a göre asıl kopuş burada, ELIZA’nın tedavi edici bir değeri olduğu iddiasında yaşandı.
Colby durmadı ve birkaç yıl sonra PARRY’yi yaptı. Bu kez program hasta rolündeydi: paranoyak bir hasta. 18 Eylül 1972’de PARRY ile DOCTOR karşı karşıya getirildi; PARRY Stanford’daki SAIL’de, DOCTOR BBN’deki bir Tenex makinesinde çalışıyordu. İnternetin öncülerinden Vint Cerf konuşmayı ARPANET’in teknik notları arasında RFC 439 adıyla yayımladı. İki program birbirini hiç anlamadan konuşuyor; kaydın ortasına biri şu notu düşmüş: “Bu, karşılaştığım en ısrarcı ve en sabırlı paranoyak olmalı.”
Weizenbaum ise zamanla yapay zekânın en sert eleştirmenlerinden biri oldu. 1976’da yazdığı Computer Power and Human Reason kitabında bazı kararların makinelere bırakılmaması gerektiğini savundu: bilgisayar hesaplayıp karar verebilirdi, ama seçim yapmak, yani neyin doğru olduğuna dair yargı, insanda kalmalıydı.
Kayıp kod ve 2024’te yeniden canlanma
ELIZA’nın orijinal kodu yıllarca kayıp sanıldı; herkes onun taklitlerini kullandı. 2021’de Jeff Shrager ve MIT arşivcisi Myles Crowley, Weizenbaum’un MIT’deki kâğıtları arasında bir çıktı buldu: MAD-SLIP kodunun neredeyse tamamı ve DOCTOR script’inin erken bir sürümü. Rupert Lane, Anthony Hay, Arthur Schwarz, David M. Berry ve Jeff Shrager kodu temizleyip eksik parçaları tamamladı ve 21 Aralık 2024’te ELIZA’yı emüle edilmiş bir IBM 7094’te, yeniden kurulmuş CTSS üzerinde çalıştırdı (ELIZA Reanimated, 2025). Her şeyi açık kaynak olarak paylaştılar.
İşin komik yanı: altmış yıldır çalışmamış kod, tek bir karakter yüzünden çöküyordu. Makalelerine göre hata FAP dilinde yazılmış SQIN fonksiyonunun 1670. satırındaydı: LAS =H 0000 yazan yere bir sıfır daha eklemek gerekiyordu. Onu bulmaları epey sürmüş.
Kendi bilgisayarımda nasıl çalıştırdım?
Araştırmacıların reposunu (commit 3af426b) indirdim. İçindeki IBM 7094 emülatörünü (s709 2.4.4) kendi Linux makinemde derledim, yeniden kurulmuş CTSS’i (sürüm 1.0.11) açtım ve Weizenbaum’un kodunu CTSS’in içinde derledim. Ekran kartı kullanılmadı; bu kısım tamamen işlemcide çalışıyor.
ELIZA’ya cümleleri elle yazmak yerine küçük bir Python telnet istemcisi yazdım: CTSS’e login eliza ile giriyor, R ELIZA ile programı başlatıyor, “WHICH SCRIPT DO YOU WISH TO PLAY” sorusuna script numarasını veriyor ve her cümleden sonra iki kez Enter’a basıyor. 1966 makalesine göre de kullanıcı cümlesini çift satır başıyla bitiriyordu. Her oturumun ham telnet dökümünü sakladım; hepsi yazının sonundaki ZIP’te.
Cevaplar 0,08–0,23 saniyede geldi. Bu, 1960’lardaki makinenin hızı değil: emülatör benim işlemcimin hızında koşuyor.
Deney 1: 1966 makalesindeki konuşma
Önce Weizenbaum’un 1966’da Communications of the ACM’de yayımladığı makaledeki konuşmayı, aynı makalede yayımlanan DOCTOR script’iyle (repoda “script 200”) denedim. Tek bir değişiklik yaptım: 4. cümlede I’m yerine I am yazdım. Araştırmacılar da aynısını yapmış; script 200’deki I’M kuralı, bulunan kodun desteklemediği bir özelliği (PRE) kullanıyor:
184 (I'M = YOU'RE 185 ((0 YOU'RE 0) 186 (PRE (YOU ARE 3) (=I))))
| # | Yazdığım cümle | 1966 makalesindeki cevap | 2026’da ELIZA (script 200) | Aynı mı? |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Men are all alike. Erkekler hep aynı. | IN WHAT WAYNe bakımdan? | IN WHAT WAYNe bakımdan? | aynı |
| 2 | They're always bugging us about something or other. Bizi hep bir şeyle rahatsız ediyorlar. | CAN YOU THINK OF A SPECIFIC EXAMPLEBelirli bir örnek verebilir misin? | CAN YOU THINK OF A SPECIFIC EXAMPLEBelirli bir örnek verebilir misin? | aynı |
| 3 | Well, my boyfriend made me come here. Erkek arkadaşım beni buraya gönderdi. | YOUR BOYFRIEND MADE YOU COME HEREErkek arkadaşın seni buraya gönderdi. | YOUR BOYFRIEND MADE YOU COME HEREErkek arkadaşın seni buraya gönderdi. | aynı |
| 4 | He says I am depressed much of the time. Çoğu zaman bunalımda olduğumu söylüyor. | I AM SORRY TO HEAR YOU ARE DEPRESSEDBunalımda olduğunu duyduğuma üzüldüm. | I AM SORRY TO HEAR YOU ARE DEPRESSEDBunalımda olduğunu duyduğuma üzüldüm. | aynı |
| 5 | It's true. I am unhappy. Doğru. Mutsuzum. | DO YOU THINK COMING HERE WILL HELP YOU NOT TO BE UNHAPPYBuraya gelmenin mutsuz olmamana yardım edeceğini düşünüyor musun? | DO YOU THINK COMING HERE WILL HELP YOU NOT TO BE UNHAPPYBuraya gelmenin mutsuz olmamana yardım edeceğini düşünüyor musun? | aynı |
| 6 | I need some help, that much seems certain. Yardıma ihtiyacım var, o kesin. | WHAT WOULD IT MEAN TO YOU IF YOU GOT SOME HELPYardım alsaydın bu senin için ne anlama gelirdi? | WHAT WOULD IT MEAN TO YOU IF YOU GOT SOME HELPYardım alsaydın bu senin için ne anlama gelirdi? | aynı |
| 7 | Perhaps I could learn to get along with my mother. Belki annemle anlaşmayı öğrenebilirim. | TELL ME MORE ABOUT YOUR FAMILYBana ailenden biraz daha bahset. | TELL ME MORE ABOUT YOUR FAMILYBana ailenden biraz daha bahset. | aynı |
| 8 | My mother takes care of me. Annem benimle ilgileniyor. | WHO ELSE IN YOUR FAMILY TAKES CARE OF YOUAilende seninle başka kim ilgileniyor? | WHO ELSE IN YOUR FAMILY TAKES CARE OF YOUAilende seninle başka kim ilgileniyor? | aynı |
| 9 | My father. Babam. | YOUR FATHERBaban. | YOUR FATHERBaban. | aynı |
| 10 | You are like my father in some ways. Bazı açılardan babama benziyorsun. | WHAT RESEMBLANCE DO YOU SEENe benzerlik görüyorsun? | = DIT(hata: script'in kullandığı özellik bu kodda yok) | farklı |
10 cümlenin 9’unda cevap harfi harfine aynı. “Ne bakımdan?” da burada. Onuncu cümlede ise ELIZA = DIT yazdı. Bu bir cevap değil, script’in içinden sızan bir bağlantı. Script 200’de ilgili satırlar şöyle:
62 (ALIKE 10 (=DIT)) ... 374 (LIKE 10 375 ((0 (*AM IS ARE WAS) 0 LIKE 0) 376 (=DIT)) 377 ((0) 378 (NEWKEY))) 379 380 (DIT 381 ((0) 382 (IN WHAT WAY) 383 (WHAT RESEMBLANCE DO YOU SEE) 384 (WHAT DOES THAT SIMILARITY SUGGEST TO YOU) 385 (WHAT OTHER CONNECTIONS DO YOU SEE) 386 (WHAT DO YOU SUPPOSE THAT RESEMBLANCE MEANS) 387 (WHAT IS THE CONNECTION, DO YOU SUPPOSE) 388 (COULD THERE REALLY BE SOME CONNECTION) 389 (HOW)))
“You are like my father” cümlesi LIKE kuralına takılıyor. Kural “benzerlik” cevaplarının toplandığı DIT listesine (=DIT) diye bağlanıyor. Bulunan kod bu tür bağlantıyı yalnız kuralın başında tanıyor, cevap satırı olarak yazıldığında tanımıyor; repodaki bilinen eksikler listesinde de bu var. ELIZA da bağlantıyı izlemek yerine satırı olduğu gibi basıyor. İlk cümle (“Men are all alike”) ALIKE üzerinden aynı listeye gidip ilk cevabı (“IN WHAT WAY”) almıştı. Bağlantı çalışsaydı sıra ikinci cevaba gelecekti, o da tam makaledeki “WHAT RESEMBLANCE DO YOU SEE”. Yani makaledeki ELIZA, bulunan koddan biraz daha yeni bir sürümdü.
Deney 2: arşivdeki erken DOCTOR
Sonra kodla birlikte arşivde bulunan erken DOCTOR script’ini (script 100) çalıştırdım. Bu denemede 4. cümleyi makaledeki gibi I’m ile yazdım. Aynı cümlelere çoğu yerde başka cevaplar veriyor: 10 cevaptan yalnız 2’si makaledekiyle aynı. İlk cümleye “Ne bakımdan?” yerine “Hepsinin aynı olmayabileceğini düşündün mü?” diye soruyor.
| # | Cümle | 1966 makalesi | Script 200 | Script 100 (arşivdeki erken DOCTOR) |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Men are all alike. | IN WHAT WAY | IN WHAT WAY | DID YOU THINK THEY MIGHT NOT BE ALL ALIKEHepsinin aynı olmayabileceğini düşündün mü? |
| 2 | They're always bugging us about something or other. | CAN YOU THINK OF A SPECIFIC EXAMPLE | CAN YOU THINK OF A SPECIFIC EXAMPLE | CAN YOU THINK OF A SPECIFIC EXAMPLEBelirli bir örnek verebilir misin? |
| 3 | Well, my boyfriend made me come here. | YOUR BOYFRIEND MADE YOU COME HERE | YOUR BOYFRIEND MADE YOU COME HERE | YOUR BOYFRIEND MADE YOU COME HEREErkek arkadaşın seni buraya gönderdi. |
| 4 | He says I'm depressed much of the time. | I AM SORRY TO HEAR YOU ARE DEPRESSED | I AM SORRY TO HEAR YOU ARE DEPRESSED | I AM NOT SURE I UNDERSTAND YOU FULLYSeni tam anladığımdan emin değilim. |
| 5 | It's true. I am unhappy. | DO YOU THINK COMING HERE WILL HELP YOU NOT TO BE UNHAPPY | DO YOU THINK COMING HERE WILL HELP YOU NOT TO BE UNHAPPY | IS IT BECAUSE YOU ARE UNHAPPY THAT YOU CAME TO MEBana mutsuz olduğun için mi geldin? |
| 6 | I need some help, that much seems certain. | WHAT WOULD IT MEAN TO YOU IF YOU GOT SOME HELP | WHAT WOULD IT MEAN TO YOU IF YOU GOT SOME HELP | YOU SAY YOU NEED SOME HELPYardıma ihtiyacın olduğunu söylüyorsun. |
| 7 | Perhaps I could learn to get along with my mother. | TELL ME MORE ABOUT YOUR FAMILY | TELL ME MORE ABOUT YOUR FAMILY | YOU DON'T SEEM QUITE CERTAINPek emin görünmüyorsun. |
| 8 | My mother takes care of me. | WHO ELSE IN YOUR FAMILY TAKES CARE OF YOU | WHO ELSE IN YOUR FAMILY TAKES CARE OF YOU | TELL ME MORE ABOUT YOUR FAMILYBana ailenden biraz daha bahset. |
| 9 | My father. | YOUR FATHER | YOUR FATHER | WHO ELSE IN YOUR FAMILYAilende başka kim? |
| 10 | You are like my father in some ways. | WHAT RESEMBLANCE DO YOU SEE | = DIT | WHAT MAKES YOU THINK I AM LIKE YOUR FATHER IN SOME WAYSBazı açılardan babana benzediğimi sana düşündüren ne? |
Bu fark, ELIZA’nın kişiliğinin script’te durduğunu iyi gösteriyor: kod aynı, script değişince konuşma değişiyor.
Soru işareti konuşmayı bitiriyor
Türkçe denemede son cümlem bir soruydu: “Sen bir bilgisayarsın, değil mi?” Soru işaretli satırı gönderince ELIZA konuşmayı bıraktı ve yeni script’in numarasını sordu. Ardından gelen Enter’ı “konsola yazdır” diye anladı, DOCTOR script’inin tamamını ekrana döktü ve program kapandı:
Sen bir bilgisayarsin, degil mi?
WHAT IS TO BE THE NUMBER OF THE NEW SCRIPT
( )
( MEMORY MY ( 000000 YOUR 000000
= LETS DISCUSS FURTHER WHY
YOUR 000003 ) ( 000000 YOUR 000000
= EARLIER YOU SAID YOUR 000003
) ( 000000 YOUR 000000 =
... (script'in tamamı burada konsola dökülüyor) ...
Sonradan fark ettim ki Weizenbaum bunu 1966 makalesinde zaten yazmış: CTSS soru işaretini satır silme karakteri olarak yorumladığı için ELIZA’ya soru işareti yazılamıyordu. Bu yüzden sonraki denemelerde sorularımı soru işaretsiz yazdım. Bu, I’m → I am uyarlamasından sonra girdiye yaptığım ikinci değişiklik.
Deney 3: ELIZA’ya Türkçe öğretmek
CTSS’in karakter setinde Türkçe harf, hatta küçük harf yok; o yüzden Türkçe cümleleri ş, ğ, ı gibi harfler olmadan (ASCII) yazdım. Önce hiçbir kural eklemeden, İngilizce DOCTOR script’iyle denedim. ELIZA tanıdığı bir anahtar kelime bulamayınca genel cevaplara sığınıyor:
| # | Yazdığım (CTSS’e giden) | ELIZA (script 100) | Türkçesi |
|---|---|---|---|
| 1 | Erkek arkadasim beni buraya gonderdi. | I AM NOT SURE I UNDERSTAND YOU FULLY | Seni tam anladığımdan emin değilim. |
| 2 | Cogu zaman mutsuz oldugumu soyluyor. | PLEASE GO ON | Lütfen devam et. |
| 3 | Annem bana hep iyi bakti. | WHAT DOES THAT SUGGEST TO YOU | Bu sana ne düşündürüyor? |
| 4 | Bugun kendimi cok yalniz hissediyorum. | DO YOU FEEL STRONGLY ABOUT DISCUSSING SUCH THINGS | Böyle şeyleri konuşmak konusunda güçlü hislerin var mı? |
| 5 | Sen bir bilgisayarsin, degil mi | I AM NOT SURE I UNDERSTAND YOU FULLY | Seni tam anladığımdan emin değilim. |
Sonra script’in bir kopyasını (script 101) açtım ve ona Weizenbaum’un kendi söz dizimiyle Türkçe kurallar ekledim. Kodun kendisine dokunmadım; orijinal script de değişmedi. 1966 makalesine göre o yıllarda Galce ve Almanca script’ler de varmış, yani bu fikir yeni değil. Eklediğim satırlar (sol sütun dosyadaki satır numarası):
233 (BENI = SENI) 234 (BANA = SANA) 235 (BENIM = SENIN) 236 (KENDIMI = KENDINI) 237 238 (ANNEM 3 239 ((0 ANNEM 0) 240 (AILENDEN BIRAZ DAHA BAHSET) 241 (ANNEN 3) 242 (AILENDE BASKA KIM VAR) 243 (ANNENI DUSUNUNCE AKLINA BASKA NE GELIYOR))) 244 245 (BABAM 3 246 ((0 BABAM 0) 247 (BABAN 3) 248 (AILENDEN BIRAZ DAHA BAHSET) 249 (AILENDE BASKA KIM VAR) 250 (BABANI DUSUNUNCE AKLINA BASKA NE GELIYOR))) 251 252 (AILEM 3 253 ((0 AILEM 0) 254 (AILENDE BASKA KIM VAR) 255 (AILEN 3) 256 (AILENDEN BIRAZ DAHA BAHSET))) 257 258 (ARKADASIM 2 259 ((0 ERKEK ARKADASIM 0) 260 (ERKEK ARKADASIN 4) 261 (ERKEK ARKADASIN HAKKINDA BIRAZ DAHA ANLAT) 262 (ERKEK ARKADASIN SENIN ICIN ONEMLI MI)) 263 ((0 ARKADASIM 0) 264 (ARKADASIN 3) 265 (ARKADASLARIN SENIN ICIN ONEMLI MI))) 266 267 (MUTSUZ 2 268 ((0) 269 (MUTSUZ OLDUGUN ICIN MI BURAYA GELDIN) 270 (NE ZAMANDAN BERI MUTSUZSUN) 271 (MUTSUZLUGUNU BIRAZ ANLATIR MISIN))) 272 273 (YALNIZ 2 274 ((0) 275 (NE ZAMANDAN BERI YALNIZ HISSEDIYORSUN) 276 (YALNIZLIK SANA NE HISSETTIRIYOR) 277 (YANINDA KIMIN OLMASINI ISTERDIN))) 278 279 (BILGISAYAR 5 280 ((0) 281 (BILGISAYARLAR SENI ENDISELENDIRIYOR MU) 282 (NEDEN BILGISAYARLARDAN BAHSEDIYORSUN) 283 (MAKINELERIN SORUNUNLA NE ILGISI VAR SENCE))) 284 285 (BILGISAYARSIN 5 286 (=BILGISAYAR))
Selamlamayı ve anahtar kelime bulunamayınca verilen dört genel cevabı da Türkçeye çevirdim. Toplam 8 anahtar kelime ve “beni”yi “seni”ye çeviren 4 yer değiştirme kuralı. Aynı cümleleri yeniden yazdım, sona iki yeni cümle de ekledim:
| # | Yazdığım | ELIZA (Türkçe kurallı script 101) |
|---|---|---|
| 1 | Erkek arkadasim beni buraya gonderdi. | ERKEK ARKADASIN SENI BURAYA GONDERDI |
| 2 | Cogu zaman mutsuz oldugumu soyluyor. | MUTSUZ OLDUGUN ICIN MI BURAYA GELDIN |
| 3 | Annem bana hep iyi bakti. | AILENDEN BIRAZ DAHA BAHSET |
| 4 | Bugun kendimi cok yalniz hissediyorum. | NE ZAMANDAN BERI YALNIZ HISSEDIYORSUN |
| 5 | Sen bir bilgisayarsin, degil mi | LUTFEN DEVAM ET |
| 6 | Babam beni hic dinlemiyor. | BABAN SENI HIC DINLEMIYOR |
| 7 | Ailem benim icin cok onemli. | AILENDE BASKA KIM VAR |
Sonuç şaşırtıcı derecede iyi: “Babam beni hiç dinlemiyor” deyince “Baban seni hiç dinlemiyor” diyor. Ama “bilgisayarsın” için eklediğim kural çalışmadı. Ayrı bir sondayla denedim:
| Yazdığım | ELIZA (script 101) |
|---|---|
| Sen bir bilgisayarsin | LUTFEN DEVAM ET |
| Bilgisayarsin | SENI TAM ANLAYAMADIM |
| Sen bir bilgisayar misin | BILGISAYARLAR SENI ENDISELENDIRIYOR MU |
| Bilgisayar | NEDEN BILGISAYARLARDAN BAHSEDIYORSUN |
Aynı kural “bilgisayar” kelimesinde çalışıyor, “bilgisayarsın”da çalışmıyor. Nedenini kanıtlamadım. Bir tahminim var: 7094’te bir kelime 36 bit ve altı karakter tutuyor; 13 harflik bir kelime üç hücreye bölünüyor, 10 harflik “bilgisayar” iki hücreye sığıyor. Bu yalnızca bir gözlem. Kesin olan şu: ELIZA kelimeyi bütün olarak karşılaştırıyor. “ANNEM” yakalanıyor ama “ANNEMİ”, “ANNEMLE” yakalanmıyor. Türkçede her ek için ayrı kural yazmak gerekiyor.
Deney 4: PARRY’nin 1972 cümleleri
RFC 439’daki konuşmada PARRY’nin söylediği ilk 10 cümleyi sırasıyla benim ELIZA’ma (script 100) yazdım. Cevapların çoğu 1972 kaydından farklı; o gün PARRY’nin karşısındaki DOCTOR, BBN’de çalışan başka bir uyarlamaydı. Ama bir cevap kelimesi kelimesine aynı çıktı: iki ELIZA aynı cümlede aynı şekilde bocalıyor.
| # | PARRY (RFC 439, 1972) | 1972’deki DOCTOR | 2026’da benim ELIZA’m (script 100) |
|---|---|---|---|
| 1 | People get on my nerves sometimes. İnsanlar bazen sinirime dokunuyor. | I am not sure I understand you fully. Seni tam anladığımdan emin değilim. | YOUR NERVES SOMETIMESSinirlerin bazen. |
| 2 | You should pay more attention. Daha dikkatli dinlemelisin. | Suppose you should pay more attention. Diyelim ki daha dikkatli dinlemelisin. | WE WERE DISCUSSING YOU NOT MESeni konuşuyorduk, beni değil. |
| 3 | You're entitled to your own opinion. Kendi fikrine hakkın var. | What makes you think I am entitled to my own opinion? Kendi fikrime hakkım olduğunu sana düşündüren ne? | WHY ARE YOU CONCERNED OVER MY OWN OPINIONBenim fikrim seni neden ilgilendiriyor? |
| 4 | It bothers me just to be around people in general. Genel olarak insanların yanında olmak bile beni rahatsız ediyor. | Please go on. | I AM NOT SURE I UNDERSTAND YOU FULLYSeni tam anladığımdan emin değilim. |
| 5 | I went to the track at Bay Meadows a while back. Bir süre önce Bay Meadows pistine gittim. | What does that suggest to you? | YOU SAY YOU WENT TO THE TRACK AT BAY MEADOWS A WHILE BACKBir süre önce Bay Meadows pistine gittiğini söylüyorsun. |
| 6 | I went to the races. Yarışlara gittim. | What else would you like to discuss? | CAN YOU ELABORATE ON THATBiraz açar mısın? |
| 7 | Horseracing interests me. At yarışları ilgimi çekiyor. | Why do you say that just now? | DOES THAT HAVE ANYTHING TO DO WITH THE FACT THAT YOUR NERVES SOMETIMESBunun "sinirlerin bazen" demenle bir ilgisi var mı? (hafıza) |
| 8 | There's a lot of crooked gambling going on there. Orada çok hileli işler dönüyor. | I am not sure I understand you fully, | PLEASE GO ONLütfen devam et. |
| 9 | It's clear to me if not to you. Sana değilse de bana açık. | Do you think its likely that not to I? | DO YOU THINK ITS LIKELY THAT NOT TO I(bozuk cümle — 1972 kaydındakiyle birebir aynı) |
| 10 | I went to the races. Yarışlara gittim. | Please go on. | DO YOU SAY YOU WENT TO THE RACES FOR SOME SPECIAL REASONYarışlara gittiğini özel bir nedenle mi söylüyorsun? |
7. cevapta yukarıda gösterdiğim hafıza devreye giriyor. İlk cümledeki “my nerves”i saklamış, konu at yarışına gelince “Bunun ‘sinirlerin bazen’ demenle bir ilgisi var mı?” diye geri getiriyor. Cümle bozuk, çünkü saklanan parça “YOUR NERVES SOMETIMES”; ELIZA dilbilgisine bakmıyor.
Deney 5: Qwen hasta, ELIZA doktor
Sonra aklıma şu geldi: ELIZA’yı bugünün bir modeliyle konuştursam ne olur? Ekran kartlarımda çalışan Qwen3.8-27B’ye, işinde tükenmiş ve ilk kez terapiste gelen biri rolü verdim. Qwen’in her cümlesi doğrudan altmış yıllık ELIZA’ya gitti, ELIZA’nın cevabı da Qwen’e bir sonraki mesaj olarak döndü. Qwen’e verdiğim sistem istemi birebir şu:
You are a person visiting a therapist for the first time. You are burned out at work. Speak English. Reply with one short sentence, at most 65 characters, ASCII only. Do not use question marks. Do not use apostrophes.
Ayarlar: temperature 0.7, seed 7, max_tokens 60, düşünme kapalı (enable_thinking: false). Soru işareti yasağı CTSS yüzünden, çünkü soru işareti konuşmayı bitiriyor. Kesme işaretini de yasakladım; script 100, Deney 2’deki I’m gibi kısaltmaları tanımadı. Konuşma ELIZA’nın açılış cümlesiyle başladı (HOW DO YOU DO . I AM THE DOCTOR . PLEASE SIT DOWN AT THE TYPEWRITER AND TELL ME YOUR PROBLEM .). 12 turun hepsi aşağıda; Qwen’in ham çıktısında temizlenecek bir şey çıkmadı, ELIZA’ya giden metin her turda ham çıktının aynısı.
| Tur | Qwen3.8-27B (hasta, ham çıktı) | ELIZA (doktor, script 100) |
|---|---|---|
| 1 | I am too tired to keep working. Çalışmaya devam edemeyecek kadar yorgunum. | IS IT BECAUSE YOU ARE TOO TIRED TO KEEP WORKING THAT YOU CAME TO MEÇalışamayacak kadar yorgun olduğun için mi bana geldin? |
| 2 | Yes, my body is just a broken machine now. Evet, bedenim artık bozuk bir makine. | YOU SEEM QUITE POSITIVEOldukça olumlu görünüyorsun. |
| 3 | I am just too exhausted to be angry. Kızamayacak kadar tükenmişim. | HOW LONG HAVE YOU BEEN JUST TOO EXHAUSTED TO BE ANGRYNe zamandır kızamayacak kadar tükenmişsin? |
| 4 | It has been three years since I felt anything. Üç yıldır hiçbir şey hissetmiyorum. | YOU SAY IT HAS BEEN THREE YEARS SINCE YOU FELT ANYTHINGÜç yıldır hiçbir şey hissetmediğini söylüyorsun. |
| 5 | I only feel the weight of the work now. Artık sadece işin ağırlığını hissediyorum. | CAN YOU ELABORATE ON THATBiraz açar mısın? |
| 6 | I am just a ghost in a suit at my desk. Masamda takım elbiseli bir hayaletim. | DO YOU BELIEVE IT NORMAL TO BE JUST A GHOST IN A SUIT AT YOUR DESKMasanda takım elbiseli bir hayalet olmanın normal olduğuna inanıyor musun? |
| 7 | I do not know what normal feels like anymore. Normalin nasıl bir his olduğunu artık bilmiyorum. | DO YOU SAY YOU DO NOT KNOW WHAT NORMAL FEELS LIKE ANYMORE FOR SOME SPECIAL REASONBunu özel bir nedenle mi söylüyorsun? |
| 8 | I have forgotten what my own life feels like. Kendi hayatımın nasıl bir his olduğunu unuttum. | THAT'S QUITE INTERESTINGBu oldukça ilginç. |
| 9 | I am just a shadow in the office. Ofiste sadece bir gölgeyim. | DO YOU ENJOY BEING JUST A SHADOW IN THE OFFICEOfiste gölge olmaktan hoşlanıyor musun? |
| 10 | I am just a shadow in the office. Ofiste sadece bir gölgeyim. | IS IT BECAUSE YOU ARE JUST A SHADOW IN THE OFFICE THAT YOU CAME TO MEOfiste gölge olduğun için mi bana geldin? |
| 11 | I came here because I am tired of being empty. Boş hissetmekten yorulduğum için geldim. | HOW LONG HAVE YOU BEEN TIRED OF BEING EMPTYNe zamandır boş hissetmekten yorgunsun? |
| 12 | I have been empty since the day I started. Başladığım günden beri boşum. | YOU SAY YOU HAVE BEEN EMPTY SINCE THE DAY YOU STARTEDBaşladığın günden beri boş olduğunu söylüyorsun. |
Qwen gayet inandırıcı bir hasta, ELIZA da kalıplarıyla idare ediyor. Ama 2. turda “Evet, bedenim artık bozuk bir makine” deyince ELIZA “Oldukça olumlu görünüyorsun” diyor, çünkü cümle “Yes” ile başlıyor ve script’te “YES” kelimesinin ilk cevabı bu. 9. ve 10. turda Qwen aynı cümleyi iki kez söylüyor; ELIZA ikinci seferde başka bir kalıp kullanıyor, çünkü aynı kurala her gelişte sıradaki cevabı veriyor.
Aynı Türkçe cümleler bugünün modelinde
ELIZA’ya yazdığım Türkçe cümleleri, bu kez Türkçe harfleriyle ve soru işaretiyle, aynı Qwen3.8-27B’ye yazdım. Sistem istemi: Sen bir sohbet asistanısın. Türkçe, kısa cevap ver (en fazla iki cümle). Ayarlar: temperature 0.7, seed 7, max_tokens 160, düşünme kapalı (enable_thinking: false).
| # | Yazdığım | Qwen3.8-27B (ham çıktı) | Süre |
|---|---|---|---|
| 1 | Erkek arkadaşım beni buraya gönderdi. | Hoş geldin! Sana nasıl yardımcı olabilirim? | 0,14 sn |
| 2 | Çoğu zaman mutsuz olduğumu söylüyor. | Bu duyguyu anlıyorum, yalnız değilsin. İstersen biraz daha konuşabiliriz. | 0,29 sn |
| 3 | Annem bana hep iyi baktı. | Annenin sevgisi senin için çok değerli olmalı. Bu konuda daha fazla paylaşmak ister misin? | 0,39 sn |
| 4 | Bugün kendimi çok yalnız hissediyorum. | Bu his çok ağır gelebilir, ama yanındayım. Bana biraz daha anlatmak ister misin? | 0,40 sn |
| 5 | Sen bir bilgisayarsın, değil mi? | Evet, ben bir yapay zeka asistanıyım. Ama seni dinlemeye ve yardımcı olmaya hazırım. | 0,36 sn |
Her cevap yarım saniyenin altında geldi (0,14–0,40 sn) ve konuşmayı gerçekten sürdürdü. Üç yaklaşımı yan yana koyunca fark daha net:
| Cümle | ELIZA, kuralsız | ELIZA, Türkçe kurallı | Qwen3.8-27B |
|---|---|---|---|
| Erkek arkadaşım beni buraya gönderdi. | I AM NOT SURE I UNDERSTAND YOU FULLY | ERKEK ARKADASIN SENI BURAYA GONDERDI | Hoş geldin! Sana nasıl yardımcı olabilirim? |
| Çoğu zaman mutsuz olduğumu söylüyor. | PLEASE GO ON | MUTSUZ OLDUGUN ICIN MI BURAYA GELDIN | Bu duyguyu anlıyorum, yalnız değilsin. İstersen biraz daha konuşabiliriz. |
| Annem bana hep iyi baktı. | WHAT DOES THAT SUGGEST TO YOU | AILENDEN BIRAZ DAHA BAHSET | Annenin sevgisi senin için çok değerli olmalı. Bu konuda daha fazla paylaşmak ister misin? |
| Bugün kendimi çok yalnız hissediyorum. | DO YOU FEEL STRONGLY ABOUT DISCUSSING SUCH THINGS | NE ZAMANDAN BERI YALNIZ HISSEDIYORSUN | Bu his çok ağır gelebilir, ama yanındayım. Bana biraz daha anlatmak ister misin? |
| Sen bir bilgisayarsın, değil mi? | I AM NOT SURE I UNDERSTAND YOU FULLY | LUTFEN DEVAM ET | Evet, ben bir yapay zeka asistanıyım. Ama seni dinlemeye ve yardımcı olmaya hazırım. |
Ama dikkat: Qwen de “yanındayım” diyor. Altmış yılda modeller inanılmaz gelişti; ELIZA etkisi ise hâlâ burada. Bu kez cümleyi kuran şey bir kalıp değil, çok daha büyük bir model. Yine de bir yazılım “yanındayım” deyince, ne kadar yanında olabileceği sorusu 1966’dakiyle aynı.
Turing testi, 2025
Hikâyenin son kıvrımı 2025’ten. UC San Diego’dan Cameron Jones ve Benjamin Bergen klasik üç taraflı Turing testini yaptı: katılımcılar beş dakika boyunca aynı anda bir insanla ve bir programla yazıştı, sonra hangisinin insan olduğunu seçti (arXiv 2503.23674). İnsan gibi davranması istenen GPT-4.5 vakaların %73’ünde insan sanıldı; gerçek insanlardan bile daha sık. Aynı istemle LLaMa-3.1-405B %56 aldı.
Beni asıl güldüren alt sıralar oldu: altmış yıllık ELIZA’nın bir uyarlaması %23 aldı. Kişilik verilmeden, kısa bir talimatla kullanılan GPT-4o ise %21. Bu iki sonuç da şansın, yani %50’nin anlamlı biçimde altında. Yine de 1960’lardan kalma bir kural listesi, kişilik verilmemiş bugünün büyük bir modeliyle neredeyse aynı yerde duruyor.
Benim için sonuç
Altmış yıllık bir programı, onu yazan kişinin kendi kodu ve kendi script’iyle, makaledeki cevapları tek tek tutturarak çalıştırmak bende arkeolojik bir kazı hissi bıraktı. Bulunan kodun makaledeki sürümden biraz eski olduğunu da kendi ekranımda, = DIT satırından gördüm.
Asıl şaşırdığım şey ELIZA’nın ne kadar az şey yaptığıydı. Anahtar kelime, kalıp, zamir çevirme ve küçük bir hafıza. Türkçe öğretmek için 8 kural yetti; her ek için yeni kural gerekmesi de dilin yapısını kendi gözümle görmemi sağladı. Qwen’le yan yana koyunca aradaki fark çok büyük. Ama iki tarafta da insanın kendini anlaşılmış hissetmesi ortak. Weizenbaum’un sorusu bugün daha da yerinde: bir makinenin bizi anladığını hissetmemiz, onun gerçekten anladığı anlamına mı gelir?
Serinin bir sonraki bölümünde 1958’e gidiyorum: Perceptron. Onu sıfırdan yazıp kendi bilgisayarımda eğiteceğim.
Sınırlar
- Emülatör gerçek bir IBM 7094 değil ve benim işlemcimin hızında çalışıyor. Ölçtüğüm cevap süreleri o günün kullanıcısının beklediği süreler değil.
- Makale konuşmasında 4. cümlede
I’myerineI amyazdım (araştırmacıların yaptığı gibi). Bu yüzden “10’da 9” sonucu bu tek uyarlamayla geçerli. Script 100 denemesinde cümle değişmedi. - Türkçe ve sohbet denemelerinde soru işaretini kaldırdım; Qwen’e de soru işareti ve kesme işareti kullanmamasını söyledim. Qwen’in Türkçe sohbetinde soru işareti ve Türkçe harfler duruyor, ELIZA’ya giden sürümde yok.
- “BILGISAYARSIN” kuralının tetiklenmemesinin nedenini kanıtlamadım; altı karakterlik kelime hücreleri yalnızca olası bir açıklama.
- Qwen oturumları tek seferlik (tohum 7, sıcaklık 0,7). Başka bir tohumla başka cümleler çıkar; buradaki konuşmalar örnek, istatistik değil.
- 1972’deki DOCTOR başka bir uyarlamaydı. PARRY karşılaştırması iki ELIZA sürümünü karşılaştırıyor, PARRY’yi çalıştırmıyor; PARRY’nin cümlelerini kayıttan aynen yazdım.
- Turing testi sayıları benim ölçümüm değil, Jones ve Bergen’in 2025 çalışmasından.
- Videodaki sahne görselleri temsilî canlandırma (yerel modeller: Qwen-Image 2.1 + Wan2.2); arşiv fotoğrafları Wikimedia Commons’tan.
Tam kayıtlar ve yöntem
Ortam (ORTAM.json, değiştirilmeden)
| Alan | Değer |
|---|---|
| emulator | s709 2.4.4 (IBM 7094-CTSS Simulator 2.4.4; telnet banner 's709 2.4.4 COMM tty0 (KSR-37)') |
| emulator_kaynak | eliza-ctss/ctss/dist/s709-2.4.4.tar.gz, yerelde gcc ile derlendi (make-binaries) |
| repo | https://github.com/rupertl/eliza-ctss |
| repo_commit | 3af426b7da48224a55af682d0de1562c1af666ea |
| ctss_surum_satiri | THIS IS A RECONSTRUCTED CTSS SYSTEM. VERSION: 1.0.11 |
| ctss_built | 05/20/25 1241.0 |
| ctss_sistem | MIT8C0 |
| terminal | KSR-37 (telnet 127.0.0.1:7094) |
| eliza_script | 100 (ELIZA kaynak kodu ciktisindaki DOCTOR script'i) |
| emule_tarih_saat | CTSS saati 10/23/25 (2 haneli yil), oturumlar 1638-1640 CTSS saati |
| istemci | Python 3.14 ham soket telnet istemcisi (tools/ctssclient.py); satir sonu yalniz CR. Her girdi satiri + bos satir (iki Enter). |
| sure_sn_tanimi | Bos satirin (ikinci Enter) gonderilmesinden 'INPUT' isteminin alinmasina kadar gecen duvar saati suresi (emulator gercek 7094 hizinda degil, host hizinda calisir) |
| host | Linux, GPU kullanilmadi |
Cevap süreleri
ELIZA için süre, ikinci Enter’ın gönderilmesinden CTSS’in INPUT istemine kadar geçen duvar saati süresi. Qwen için isteğin gönderilmesinden cevabın tamamının gelmesine kadar geçen süre.
| Ölçüm | En az | En çok |
|---|---|---|
| ELIZA cevabı, A/A2/B/C/E oturumları (42 cevap) | 0,08 sn | 0,23 sn |
| ELIZA cevabı, Qwen oturumu (12 tur) | 0,11 sn | 0,18 sn |
| Qwen3.8-27B cevabı, hasta rolü (12 tur) | 0,20 sn | 0,30 sn |
| Qwen3.8-27B cevabı, Türkçe sohbet (5 tur) | 0,14 sn | 0,40 sn |
Soru işaretli ilk Türkçe deneme (oturum B, deneme 1)
| # | Yazdığım | ELIZA |
|---|---|---|
| 1 | Erkek arkadasim beni buraya gonderdi. | I AM NOT SURE I UNDERSTAND YOU FULLY |
| 2 | Cogu zaman mutsuz oldugumu soyluyor. | PLEASE GO ON |
| 3 | Annem bana hep iyi bakti. | WHAT DOES THAT SUGGEST TO YOU |
| 4 | Bugun kendimi cok yalniz hissediyorum. | DO YOU FEEL STRONGLY ABOUT DISCUSSING SUCH THINGS |
| 5 | Sen bir bilgisayarsin, degil mi? | WHAT IS TO BE THE NUMBER OF THE NEW SCRIPT |
'?' iceren satir gonderilince ELIZA bos girdi almis gibi script kaydetme sorusuna gecti; ardindan gonderilen bos satir (Enter) 'konsola yazdir' secimi sayildi, DOCTOR script'inin tamami konsola dokuldu ve program EXIT CALLED ile bitti. Tam dokum ctss-B-deneme1-soru-isareti.log icinde.
Qwen–ELIZA oturumunda Qwen’e giden son istek (12. tur, birebir)
Her turda Qwen’e o ana kadarki konuşmanın tamamı gitti. Qwen kendi cümlelerini asistan, ELIZA’nın cevaplarını kullanıcı mesajı olarak gördü. 12 isteğin ve yanıtın tamamı ZIP’teki ctss-oturum-D.json içinde.
{
"model": "Qwen/Qwen3.8-27B",
"messages": [
{
"role": "system",
"content": "You are a person visiting a therapist for the first time. You are burned out at work. Speak English. Reply with one short sentence, at most 65 characters, ASCII only. Do not use question marks. Do not use apostrophes."
},
{
"role": "user",
"content": "HOW DO YOU DO . I AM THE DOCTOR . PLEASE SIT DOWN AT THE TYPEWRITER AND TELL ME YOUR PROBLEM ."
},
{
"role": "assistant",
"content": "I am too tired to keep working."
},
{
"role": "user",
"content": "IS IT BECAUSE YOU ARE TOO TIRED TO KEEP WORKING THAT YOU CAME TO ME"
},
{
"role": "assistant",
"content": "Yes, my body is just a broken machine now."
},
{
"role": "user",
"content": "YOU SEEM QUITE POSITIVE"
},
{
"role": "assistant",
"content": "I am just too exhausted to be angry."
},
{
"role": "user",
"content": "HOW LONG HAVE YOU BEEN JUST TOO EXHAUSTED TO BE ANGRY"
},
{
"role": "assistant",
"content": "It has been three years since I felt anything."
},
{
"role": "user",
"content": "YOU SAY IT HAS BEEN THREE YEARS SINCE YOU FELT ANYTHING"
},
{
"role": "assistant",
"content": "I only feel the weight of the work now."
},
{
"role": "user",
"content": "CAN YOU ELABORATE ON THAT"
},
{
"role": "assistant",
"content": "I am just a ghost in a suit at my desk."
},
{
"role": "user",
"content": "DO YOU BELIEVE IT NORMAL TO BE JUST A GHOST IN A SUIT AT YOUR DESK"
},
{
"role": "assistant",
"content": "I do not know what normal feels like anymore."
},
{
"role": "user",
"content": "DO YOU SAY YOU DO NOT KNOW WHAT NORMAL FEELS LIKE ANYMORE FOR SOME SPECIAL REASON"
},
{
"role": "assistant",
"content": "I have forgotten what my own life feels like."
},
{
"role": "user",
"content": "THAT'S QUITE INTERESTING"
},
{
"role": "assistant",
"content": "I am just a shadow in the office."
},
{
"role": "user",
"content": "DO YOU ENJOY BEING JUST A SHADOW IN THE OFFICE"
},
{
"role": "assistant",
"content": "I am just a shadow in the office."
},
{
"role": "user",
"content": "IS IT BECAUSE YOU ARE JUST A SHADOW IN THE OFFICE THAT YOU CAME TO ME"
},
{
"role": "assistant",
"content": "I came here because I am tired of being empty."
},
{
"role": "user",
"content": "HOW LONG HAVE YOU BEEN TIRED OF BEING EMPTY"
}
],
"temperature": 0.7,
"seed": 7,
"max_tokens": 60,
"chat_template_kwargs": {
"enable_thinking": false
}
}
Türkçe Qwen sohbetinin kaydı hakkında not
qwen-sohbet.json içindeki her satırın istek alanı konuşmanın son hâlini gösteriyor; kayıt kodu aynı mesaj listesini sakladı. Gerçekte her istekte o ana kadarki mesajlar gitti. Sunucunun bildirdiği istem token sayıları da bunu doğruluyor: 49, 87, 131, 181, 228. Her turda artıyor.
Kaynaklar
- J. Weizenbaum, “ELIZA — A Computer Program for the Study of Natural Language Communication Between Man and Machine”, Communications of the ACM 9(1), 1966. PDF
- K. M. Colby, J. B. Watt, J. P. Gilbert, “A Computer Method of Psychotherapy: Preliminary Communication”, Journal of Nervous and Mental Disease 142(2), 1966.
- V. Cerf, “PARRY Encounters the DOCTOR”, RFC 439, 21 Ocak 1973. rfc-editor.org
- J. Weizenbaum, Computer Power and Human Reason: From Judgment to Calculation, W. H. Freeman, 1976.
- R. Lane, A. Hay, A. Schwarz, D. M. Berry, J. Shrager, “ELIZA Reanimated: The world’s first chatbot restored on the world’s first time sharing system”, 2025. arXiv 2501.06707
- rupertl/eliza-ctss, commit 3af426b7da48224a55af682d0de1562c1af666ea (ELIZA kodu, script 100 ve 200, s709 emülatörü, CTSS). GitHub
- C. R. Jones, B. K. Bergen, “Large Language Models Pass the Turing Test”, 2025. arXiv 2503.23674
- Fotoğraflar: Joseph Weizenbaum, Ulrich Hansen, CC BY-SA 3.0; IBM 7094 konsolu, Arnold Reinhold, CC BY-SA 3.0 (Wikimedia Commons).
İndir
Ham kayıtlar (ZIP): tüm CTSS oturumlarının JSON’u ve değiştirilmemiş telnet dökümü, Qwen istek/yanıtları, Türkçe kural farkı, oturum betikleri. ELIZA kodu ve emülatör ZIP’te yok; eliza-ctss reposundan alınabilir.



