tüm projeler
Proje · · 13 dk okuma ·

ELIZA: İlk sohbet robotunun orijinal kodunu 60 yıl sonra çalıştırdım

1966’da yazılan ilk sohbet robotunun bulunan orijinal kodunu emüle IBM 7094’te çalıştırdım: makaledeki 10 cevabın 9’u aynı. Türkçe öğrettim, Qwen’le konuşturdum.

Kullanılan teknolojiler ve ortam

Emülatör ve ELIZA

  • IBM 7094 emülatörü s709 2.4.4 · yeniden kurulmuş CTSS 1.0.11
  • eliza-ctss 3af426b · orijinal MAD-SLIP ELIZA
  • DOCTOR script 100 (arşiv) ve 200 (1966 makalesi) · Türkçe kopya 101
  • Linux, yalnız işlemci · Python telnet istemcisi

Bugünün modeli

  • Qwen3.8-27B NVFP4 · vLLM 0.30.0 · düşünme kapalı
  • 2× RTX 5090 (TP2) · sıcaklık 0,7 · tohum 7

Video

  • Sahneler: Qwen-Image 2.1 + Wan2.2 (temsilî canlandırma, yerel)
  • Ses: ElevenLabs v4 · arşiv fotoğrafları Wikimedia Commons

1966’da yazılan ilk sohbet robotu ELIZA’nın orijinal kodu 2021’de MIT arşivinde bir bilgisayar çıktısı olarak bulundu. Ben de bu kodu kendi bilgisayarımda, 1960’ların IBM 7094’ünü taklit eden bir emülatörde, o günkü işletim sistemi CTSS üzerinde derleyip çalıştırdım.

Sonuç beklediğimden de tanıdıktı. 1966 makalesindeki ünlü konuşmanın 10 cümlesini yazdım; ELIZA 9’unda altmış yıl önceki cevabın harfi harfine aynısını verdi. Onuncuda ise kodun bilmediği bir özelliğe takıldı ve ekrana yalnızca = DIT yazdı. Sonra koda dokunmadan ELIZA’ya 8 anahtar kelimeyle biraz Türkçe öğrettim, 1972’de PARRY’nin söylediği cümleleri ona yeniden yazdım ve en sonunda onu bugünün yerel modeli Qwen3.8-27B ile konuşturdum.

ELIZA 1966’dan 2026’ya: orijinal kod, benim bilgisayarımda — Yapay zekâ tarihi 1. bölüm kapağı

Videonun kapağı. Sağdaki bilgisayar odası sahnesi temsilî canlandırma (yerel modeller: Qwen-Image 2.1 + Wan2.2).

Bu yazı Yapay zekâ tarihi serimin 1. bölümü. Her bölümde bir dönüm noktasını anlatıyorum, sonra onu kendi bilgisayarımda gerçekten çalıştırıyorum. Hikâyeyi ve deneyleri 12 dakikalık bir videoda da anlattım:

YouTube’da izle

Hikâye: Weizenbaum, MIT ve bir daktilo

Joseph Weizenbaum

Joseph Weizenbaum. Fotoğraf: Ulrich Hansen, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Joseph Weizenbaum Berlin’de doğmuş, 1936’da ailesiyle Nazi Almanyası’ndan kaçıp Amerika’ya gelmiş bir bilgisayar bilimci. Detroit’te Wayne State Üniversitesi’nde matematik okurken analog bilgisayarlarla çalışıyor ve bir dijital bilgisayarın yapımına yardım ediyor. 1956’da General Electric’e geçip bankalar için yapılan ERMA sisteminde çalışıyor; çeklerin altındaki manyetik mürekkepli rakamları makinelerin okuyabilmesi bu sistemle başladı. Bu yıllarda kelime listeleriyle kolay çalışmayı sağlayan kendi aracını, SLIP’i yazıyor; 1963’te tamamlanıyor.

Aynı yıl MIT’ye misafir profesör olarak geliyor. O zaman bilgisayar dediğin, bir odayı kaplayan IBM 7094. MIT’nin CTSS adlı sistemi sayesinde birçok kişi bu tek bilgisayarı daktiloya benzeyen terminallerden aynı anda kullanabiliyor. CTSS, MIT’nin Project MAC çalışmasının vitrini; fikir o yıllar için yeni: bilgisayar sırayla tek bir kişinin değil, aynı anda herkesin.

IBM 7094 konsolu, Computer History Museum

IBM 7094 konsolu (Computer History Museum). Fotoğraf: Arnold Reinhold, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Weizenbaum SLIP’i MIT’nin MAD diline uyarlıyor ve 1964 ile 1966 arasında ELIZA’yı bu MAD-SLIP ile, doğrudan CTSS üzerinde yazıyor. Adını, Pygmalion oyununda konuşması öğretilerek değişen Eliza Doolittle’dan alıyor.

Neden psikoterapist? Weizenbaum’un aradığı, karşıdakinin dünyayı hiç bilmemesinin göze batmadığı bir konuşmaydı. Terapist size “San Francisco’daki balıkçı filosundan bahset” dediğinde kimse “bu adam bunu nasıl bilmiyor” diye düşünmez; terapistin merak ettiği sizin ne anlatacağınızdır. Yıllar sonra bir röportajda şunu da ekliyor: “On dakika daha düşünseydim, belki barmeni seçerdim.”

ELIZA nasıl cevap veriyordu?

Mantık şaşırtıcı derecede basit. ELIZA cümlede bir anahtar kelime arıyor; bulursa o kelimeye ait bir kalıba göre cümleyi parçalayıp yeniden kuruyor. “My boyfriend made me come here” yazınca “my”ı “your”a, “me”yi “you”ya çevirip cümleyi size geri veriyor. Anlamıyor; yalnızca yeniden düzenliyor.

Bu kuralların hepsi script denen ayrı bir dosyada duruyor; ELIZA’nın kişiliği koddan ayrı. En ünlü script’in adı DOCTOR. Aşağıdaki numaralı satırlar, arşivde kodla birlikte bulunan DOCTOR script’inden birebir alıntı (-- ile başlayan satırlar benim notlarım, sayılar dosyadaki satır numarası):

-- Aile kelimeleri: MOTHER/FATHER... kendi basina anahtar degil, FAMILY sinifina etiketlenir (satir 79-84)
  79  (MOTHER DLIST(/NOUN FAMILY))
  80  (FATHER DLIST(/NOUN FAMILY))
  81  (SISTER DLIST(/FAMILY))
  82  (BROTHER DLIST(/FAMILY))
  83  (WIFE DLIST(/FAMILY))
  84  (CHILDREN DLIST(/FAMILY))

-- MY kurali: "MY" -> "YOUR" degisimi ve FAMILY sinifi uzerinden kalip (satir 152-162)
 152  (MY = YOUR
 153      ((0 YOUR 0 (/FAMILY) 0)
 154          (TELL ME MORE ABOUT YOUR FAMILY)
 155          (WHO ELSE IN YOUR FAMILY 5)
 156          (YOUR 4)
 157          (WHAT ELSE COMES TO MIND WHEN YOU THINK OF YOUR 4))
 158      ((0 YOUR 0)
 159          (YOUR 3)
 160          (WHY DO YOU SAY YOUR 3)
 161          (DOES THAT SUGGEST ANYTHING ELSE WHICH BELONGS TO YOU)
 162          (IS IT IMPORTANT TO YOU THAT 2 3)))

-- MEMORY MY: "MY" ile kurulan cumleleri sonraya saklar (satir 17-22)
  17  (MEMORY MY
  18      (0 YOUR 0 = LETS DISCUSS FURTHER WHY YOUR 3)
  19      (0 YOUR 0 = EARLIER YOU SAID YOUR 3)
  20      (0 YOUR 0 = BUT YOUR 3)
  21      (0 YOUR 0 = DOES THAT HAVE ANYTHING TO DO WITH THE FACT THAT
  22                  YOUR 3))

Anne, baba gibi kelimeler bir “aile” sınıfına bağlanıyor. “MY” görünce “YOUR”a çeviriyor; cümlede aileden biri geçiyorsa ailenizi soruyor. Kalıptaki 0 “herhangi sayıda kelime” demek, cevaptaki sayılar da kalıbın o parçası. En altta küçük bir hafıza var: “my” ile kurulan bir cümleyi saklıyor, konuşma tıkanınca “daha önce şöyle demiştin” diye geri getiriyor. Bu hafızayı aşağıdaki PARRY deneyinde iş başında göreceğiz.

ELIZA etkisi, Colby ve PARRY

İnsanlar ELIZA’ya bağlandı. Weizenbaum’un sonradan anlattığına göre, programı aylarca yazışını izleyen sekreteri onunla konuşmaya başladı ve birkaç mesajdan sonra ondan odadan çıkmasını istedi. Basit bir programa anlayış ve duygu yüklememize bugün “ELIZA etkisi” deniyor. Weizenbaum bunu şöyle yazacaktı: “Görece basit bir programla çok kısa karşılaşmaların, gayet normal insanlarda güçlü yanılsamalar yaratabileceğini fark etmemiştim.”

Bazı psikiyatrlar ise işi gerçekten ciddiye aldı. Stanford’dan Kenneth Colby ve arkadaşları 1966’da bilgisayarla psikoterapi üzerine bir makale yayımladı; hayalleri böyle bir sistemin saatte birkaç yüz hastayla ilgilenebilmesiydi. Weizenbaum’a göre asıl kopuş burada, ELIZA’nın tedavi edici bir değeri olduğu iddiasında yaşandı.

Colby durmadı ve birkaç yıl sonra PARRY’yi yaptı. Bu kez program hasta rolündeydi: paranoyak bir hasta. 18 Eylül 1972’de PARRY ile DOCTOR karşı karşıya getirildi; PARRY Stanford’daki SAIL’de, DOCTOR BBN’deki bir Tenex makinesinde çalışıyordu. İnternetin öncülerinden Vint Cerf konuşmayı ARPANET’in teknik notları arasında RFC 439 adıyla yayımladı. İki program birbirini hiç anlamadan konuşuyor; kaydın ortasına biri şu notu düşmüş: “Bu, karşılaştığım en ısrarcı ve en sabırlı paranoyak olmalı.”

Weizenbaum ise zamanla yapay zekânın en sert eleştirmenlerinden biri oldu. 1976’da yazdığı Computer Power and Human Reason kitabında bazı kararların makinelere bırakılmaması gerektiğini savundu: bilgisayar hesaplayıp karar verebilirdi, ama seçim yapmak, yani neyin doğru olduğuna dair yargı, insanda kalmalıydı.

Kayıp kod ve 2024’te yeniden canlanma

ELIZA’nın orijinal kodu yıllarca kayıp sanıldı; herkes onun taklitlerini kullandı. 2021’de Jeff Shrager ve MIT arşivcisi Myles Crowley, Weizenbaum’un MIT’deki kâğıtları arasında bir çıktı buldu: MAD-SLIP kodunun neredeyse tamamı ve DOCTOR script’inin erken bir sürümü. Rupert Lane, Anthony Hay, Arthur Schwarz, David M. Berry ve Jeff Shrager kodu temizleyip eksik parçaları tamamladı ve 21 Aralık 2024’te ELIZA’yı emüle edilmiş bir IBM 7094’te, yeniden kurulmuş CTSS üzerinde çalıştırdı (ELIZA Reanimated, 2025). Her şeyi açık kaynak olarak paylaştılar.

İşin komik yanı: altmış yıldır çalışmamış kod, tek bir karakter yüzünden çöküyordu. Makalelerine göre hata FAP dilinde yazılmış SQIN fonksiyonunun 1670. satırındaydı: LAS =H 0000 yazan yere bir sıfır daha eklemek gerekiyordu. Onu bulmaları epey sürmüş.

Kendi bilgisayarımda nasıl çalıştırdım?

Araştırmacıların reposunu (commit 3af426b) indirdim. İçindeki IBM 7094 emülatörünü (s709 2.4.4) kendi Linux makinemde derledim, yeniden kurulmuş CTSS’i (sürüm 1.0.11) açtım ve Weizenbaum’un kodunu CTSS’in içinde derledim. Ekran kartı kullanılmadı; bu kısım tamamen işlemcide çalışıyor.

ELIZA’ya cümleleri elle yazmak yerine küçük bir Python telnet istemcisi yazdım: CTSS’e login eliza ile giriyor, R ELIZA ile programı başlatıyor, “WHICH SCRIPT DO YOU WISH TO PLAY” sorusuna script numarasını veriyor ve her cümleden sonra iki kez Enter’a basıyor. 1966 makalesine göre de kullanıcı cümlesini çift satır başıyla bitiriyordu. Her oturumun ham telnet dökümünü sakladım; hepsi yazının sonundaki ZIP’te.

Cevaplar 0,08–0,23 saniyede geldi. Bu, 1960’lardaki makinenin hızı değil: emülatör benim işlemcimin hızında koşuyor.

Deney 1: 1966 makalesindeki konuşma

Önce Weizenbaum’un 1966’da Communications of the ACM’de yayımladığı makaledeki konuşmayı, aynı makalede yayımlanan DOCTOR script’iyle (repoda “script 200”) denedim. Tek bir değişiklik yaptım: 4. cümlede I’m yerine I am yazdım. Araştırmacılar da aynısını yapmış; script 200’deki I’M kuralı, bulunan kodun desteklemediği bir özelliği (PRE) kullanıyor:

 184  (I'M = YOU'RE
 185      ((0 YOU'RE 0)
 186          (PRE (YOU ARE 3) (=I))))
#Yazdığım cümle1966 makalesindeki cevap2026’da ELIZA (script 200)Aynı mı?
1Men are all alike.
Erkekler hep aynı.
IN WHAT WAY
Ne bakımdan?
IN WHAT WAY
Ne bakımdan?
aynı
2They're always bugging us about something or other.
Bizi hep bir şeyle rahatsız ediyorlar.
CAN YOU THINK OF A SPECIFIC EXAMPLE
Belirli bir örnek verebilir misin?
CAN YOU THINK OF A SPECIFIC EXAMPLE
Belirli bir örnek verebilir misin?
aynı
3Well, my boyfriend made me come here.
Erkek arkadaşım beni buraya gönderdi.
YOUR BOYFRIEND MADE YOU COME HERE
Erkek arkadaşın seni buraya gönderdi.
YOUR BOYFRIEND MADE YOU COME HERE
Erkek arkadaşın seni buraya gönderdi.
aynı
4He says I am depressed much of the time.
Çoğu zaman bunalımda olduğumu söylüyor.
I AM SORRY TO HEAR YOU ARE DEPRESSED
Bunalımda olduğunu duyduğuma üzüldüm.
I AM SORRY TO HEAR YOU ARE DEPRESSED
Bunalımda olduğunu duyduğuma üzüldüm.
aynı
5It's true. I am unhappy.
Doğru. Mutsuzum.
DO YOU THINK COMING HERE WILL HELP YOU NOT TO BE UNHAPPY
Buraya gelmenin mutsuz olmamana yardım edeceğini düşünüyor musun?
DO YOU THINK COMING HERE WILL HELP YOU NOT TO BE UNHAPPY
Buraya gelmenin mutsuz olmamana yardım edeceğini düşünüyor musun?
aynı
6I need some help, that much seems certain.
Yardıma ihtiyacım var, o kesin.
WHAT WOULD IT MEAN TO YOU IF YOU GOT SOME HELP
Yardım alsaydın bu senin için ne anlama gelirdi?
WHAT WOULD IT MEAN TO YOU IF YOU GOT SOME HELP
Yardım alsaydın bu senin için ne anlama gelirdi?
aynı
7Perhaps I could learn to get along with my mother.
Belki annemle anlaşmayı öğrenebilirim.
TELL ME MORE ABOUT YOUR FAMILY
Bana ailenden biraz daha bahset.
TELL ME MORE ABOUT YOUR FAMILY
Bana ailenden biraz daha bahset.
aynı
8My mother takes care of me.
Annem benimle ilgileniyor.
WHO ELSE IN YOUR FAMILY TAKES CARE OF YOU
Ailende seninle başka kim ilgileniyor?
WHO ELSE IN YOUR FAMILY TAKES CARE OF YOU
Ailende seninle başka kim ilgileniyor?
aynı
9My father.
Babam.
YOUR FATHER
Baban.
YOUR FATHER
Baban.
aynı
10You are like my father in some ways.
Bazı açılardan babama benziyorsun.
WHAT RESEMBLANCE DO YOU SEE
Ne benzerlik görüyorsun?
= DIT
(hata: script'in kullandığı özellik bu kodda yok)
farklı

10 cümlenin 9’unda cevap harfi harfine aynı. “Ne bakımdan?” da burada. Onuncu cümlede ise ELIZA = DIT yazdı. Bu bir cevap değil, script’in içinden sızan bir bağlantı. Script 200’de ilgili satırlar şöyle:

  62  (ALIKE 10 (=DIT))
   ...
 374  (LIKE 10
 375      ((0 (*AM IS ARE WAS) 0 LIKE 0)
 376          (=DIT))
 377      ((0)
 378          (NEWKEY)))
 379  
 380  (DIT
 381      ((0)
 382          (IN WHAT WAY)
 383          (WHAT RESEMBLANCE DO YOU SEE)
 384          (WHAT DOES THAT SIMILARITY SUGGEST TO YOU)
 385          (WHAT OTHER CONNECTIONS DO YOU SEE)
 386          (WHAT DO YOU SUPPOSE THAT RESEMBLANCE MEANS)
 387          (WHAT IS THE CONNECTION, DO YOU SUPPOSE)
 388          (COULD THERE REALLY BE SOME CONNECTION)
 389          (HOW)))

“You are like my father” cümlesi LIKE kuralına takılıyor. Kural “benzerlik” cevaplarının toplandığı DIT listesine (=DIT) diye bağlanıyor. Bulunan kod bu tür bağlantıyı yalnız kuralın başında tanıyor, cevap satırı olarak yazıldığında tanımıyor; repodaki bilinen eksikler listesinde de bu var. ELIZA da bağlantıyı izlemek yerine satırı olduğu gibi basıyor. İlk cümle (“Men are all alike”) ALIKE üzerinden aynı listeye gidip ilk cevabı (“IN WHAT WAY”) almıştı. Bağlantı çalışsaydı sıra ikinci cevaba gelecekti, o da tam makaledeki “WHAT RESEMBLANCE DO YOU SEE”. Yani makaledeki ELIZA, bulunan koddan biraz daha yeni bir sürümdü.

Deney 2: arşivdeki erken DOCTOR

Sonra kodla birlikte arşivde bulunan erken DOCTOR script’ini (script 100) çalıştırdım. Bu denemede 4. cümleyi makaledeki gibi I’m ile yazdım. Aynı cümlelere çoğu yerde başka cevaplar veriyor: 10 cevaptan yalnız 2’si makaledekiyle aynı. İlk cümleye “Ne bakımdan?” yerine “Hepsinin aynı olmayabileceğini düşündün mü?” diye soruyor.

#Cümle1966 makalesiScript 200Script 100 (arşivdeki erken DOCTOR)
1Men are all alike.IN WHAT WAYIN WHAT WAYDID YOU THINK THEY MIGHT NOT BE ALL ALIKE
Hepsinin aynı olmayabileceğini düşündün mü?
2They're always bugging us about something or other.CAN YOU THINK OF A SPECIFIC EXAMPLECAN YOU THINK OF A SPECIFIC EXAMPLECAN YOU THINK OF A SPECIFIC EXAMPLE
Belirli bir örnek verebilir misin?
3Well, my boyfriend made me come here.YOUR BOYFRIEND MADE YOU COME HEREYOUR BOYFRIEND MADE YOU COME HEREYOUR BOYFRIEND MADE YOU COME HERE
Erkek arkadaşın seni buraya gönderdi.
4He says I'm depressed much of the time.I AM SORRY TO HEAR YOU ARE DEPRESSEDI AM SORRY TO HEAR YOU ARE DEPRESSEDI AM NOT SURE I UNDERSTAND YOU FULLY
Seni tam anladığımdan emin değilim.
5It's true. I am unhappy.DO YOU THINK COMING HERE WILL HELP YOU NOT TO BE UNHAPPYDO YOU THINK COMING HERE WILL HELP YOU NOT TO BE UNHAPPYIS IT BECAUSE YOU ARE UNHAPPY THAT YOU CAME TO ME
Bana mutsuz olduğun için mi geldin?
6I need some help, that much seems certain.WHAT WOULD IT MEAN TO YOU IF YOU GOT SOME HELPWHAT WOULD IT MEAN TO YOU IF YOU GOT SOME HELPYOU SAY YOU NEED SOME HELP
Yardıma ihtiyacın olduğunu söylüyorsun.
7Perhaps I could learn to get along with my mother.TELL ME MORE ABOUT YOUR FAMILYTELL ME MORE ABOUT YOUR FAMILYYOU DON'T SEEM QUITE CERTAIN
Pek emin görünmüyorsun.
8My mother takes care of me.WHO ELSE IN YOUR FAMILY TAKES CARE OF YOUWHO ELSE IN YOUR FAMILY TAKES CARE OF YOUTELL ME MORE ABOUT YOUR FAMILY
Bana ailenden biraz daha bahset.
9My father.YOUR FATHERYOUR FATHERWHO ELSE IN YOUR FAMILY
Ailende başka kim?
10You are like my father in some ways.WHAT RESEMBLANCE DO YOU SEE= DITWHAT MAKES YOU THINK I AM LIKE YOUR FATHER IN SOME WAYS
Bazı açılardan babana benzediğimi sana düşündüren ne?

Bu fark, ELIZA’nın kişiliğinin script’te durduğunu iyi gösteriyor: kod aynı, script değişince konuşma değişiyor.

Soru işareti konuşmayı bitiriyor

Türkçe denemede son cümlem bir soruydu: “Sen bir bilgisayarsın, değil mi?” Soru işaretli satırı gönderince ELIZA konuşmayı bıraktı ve yeni script’in numarasını sordu. Ardından gelen Enter’ı “konsola yazdır” diye anladı, DOCTOR script’inin tamamını ekrana döktü ve program kapandı:

Sen bir bilgisayarsin, degil mi?
WHAT IS TO BE THE NUMBER OF THE NEW SCRIPT

  (     )
  (   MEMORY      MY            (   000000      YOUR        000000
=           LETS        DISCUSS           FURTHER           WHY
YOUR        000003        )     (   000000      YOUR        000000
=           EARLIER           YOU         SAID        YOUR        000003
        )     (   000000      YOUR        000000      =
   ... (script'in tamamı burada konsola dökülüyor) ...

Sonradan fark ettim ki Weizenbaum bunu 1966 makalesinde zaten yazmış: CTSS soru işaretini satır silme karakteri olarak yorumladığı için ELIZA’ya soru işareti yazılamıyordu. Bu yüzden sonraki denemelerde sorularımı soru işaretsiz yazdım. Bu, I’m → I am uyarlamasından sonra girdiye yaptığım ikinci değişiklik.

Deney 3: ELIZA’ya Türkçe öğretmek

CTSS’in karakter setinde Türkçe harf, hatta küçük harf yok; o yüzden Türkçe cümleleri ş, ğ, ı gibi harfler olmadan (ASCII) yazdım. Önce hiçbir kural eklemeden, İngilizce DOCTOR script’iyle denedim. ELIZA tanıdığı bir anahtar kelime bulamayınca genel cevaplara sığınıyor:

#Yazdığım (CTSS’e giden)ELIZA (script 100)Türkçesi
1Erkek arkadasim beni buraya gonderdi.I AM NOT SURE I UNDERSTAND YOU FULLYSeni tam anladığımdan emin değilim.
2Cogu zaman mutsuz oldugumu soyluyor.PLEASE GO ONLütfen devam et.
3Annem bana hep iyi bakti.WHAT DOES THAT SUGGEST TO YOUBu sana ne düşündürüyor?
4Bugun kendimi cok yalniz hissediyorum.DO YOU FEEL STRONGLY ABOUT DISCUSSING SUCH THINGSBöyle şeyleri konuşmak konusunda güçlü hislerin var mı?
5Sen bir bilgisayarsin, degil miI AM NOT SURE I UNDERSTAND YOU FULLYSeni tam anladığımdan emin değilim.

Sonra script’in bir kopyasını (script 101) açtım ve ona Weizenbaum’un kendi söz dizimiyle Türkçe kurallar ekledim. Kodun kendisine dokunmadım; orijinal script de değişmedi. 1966 makalesine göre o yıllarda Galce ve Almanca script’ler de varmış, yani bu fikir yeni değil. Eklediğim satırlar (sol sütun dosyadaki satır numarası):

 233  (BENI = SENI)
 234  (BANA = SANA)
 235  (BENIM = SENIN)
 236  (KENDIMI = KENDINI)
 237  
 238  (ANNEM 3
 239      ((0 ANNEM 0)
 240          (AILENDEN BIRAZ DAHA BAHSET)
 241          (ANNEN 3)
 242          (AILENDE BASKA KIM VAR)
 243          (ANNENI DUSUNUNCE AKLINA BASKA NE GELIYOR)))
 244  
 245  (BABAM 3
 246      ((0 BABAM 0)
 247          (BABAN 3)
 248          (AILENDEN BIRAZ DAHA BAHSET)
 249          (AILENDE BASKA KIM VAR)
 250          (BABANI DUSUNUNCE AKLINA BASKA NE GELIYOR)))
 251  
 252  (AILEM 3
 253      ((0 AILEM 0)
 254          (AILENDE BASKA KIM VAR)
 255          (AILEN 3)
 256          (AILENDEN BIRAZ DAHA BAHSET)))
 257  
 258  (ARKADASIM 2
 259      ((0 ERKEK ARKADASIM 0)
 260          (ERKEK ARKADASIN 4)
 261          (ERKEK ARKADASIN HAKKINDA BIRAZ DAHA ANLAT)
 262          (ERKEK ARKADASIN SENIN ICIN ONEMLI MI))
 263      ((0 ARKADASIM 0)
 264          (ARKADASIN 3)
 265          (ARKADASLARIN SENIN ICIN ONEMLI MI)))
 266  
 267  (MUTSUZ 2
 268      ((0)
 269          (MUTSUZ OLDUGUN ICIN MI BURAYA GELDIN)
 270          (NE ZAMANDAN BERI MUTSUZSUN)
 271          (MUTSUZLUGUNU BIRAZ ANLATIR MISIN)))
 272  
 273  (YALNIZ 2
 274      ((0)
 275          (NE ZAMANDAN BERI YALNIZ HISSEDIYORSUN)
 276          (YALNIZLIK SANA NE HISSETTIRIYOR)
 277          (YANINDA KIMIN OLMASINI ISTERDIN)))
 278  
 279  (BILGISAYAR 5
 280      ((0)
 281          (BILGISAYARLAR SENI ENDISELENDIRIYOR MU)
 282          (NEDEN BILGISAYARLARDAN BAHSEDIYORSUN)
 283          (MAKINELERIN SORUNUNLA NE ILGISI VAR SENCE)))
 284  
 285  (BILGISAYARSIN 5
 286      (=BILGISAYAR))

Selamlamayı ve anahtar kelime bulunamayınca verilen dört genel cevabı da Türkçeye çevirdim. Toplam 8 anahtar kelime ve “beni”yi “seni”ye çeviren 4 yer değiştirme kuralı. Aynı cümleleri yeniden yazdım, sona iki yeni cümle de ekledim:

#YazdığımELIZA (Türkçe kurallı script 101)
1Erkek arkadasim beni buraya gonderdi.ERKEK ARKADASIN SENI BURAYA GONDERDI
2Cogu zaman mutsuz oldugumu soyluyor.MUTSUZ OLDUGUN ICIN MI BURAYA GELDIN
3Annem bana hep iyi bakti.AILENDEN BIRAZ DAHA BAHSET
4Bugun kendimi cok yalniz hissediyorum.NE ZAMANDAN BERI YALNIZ HISSEDIYORSUN
5Sen bir bilgisayarsin, degil miLUTFEN DEVAM ET
6Babam beni hic dinlemiyor.BABAN SENI HIC DINLEMIYOR
7Ailem benim icin cok onemli.AILENDE BASKA KIM VAR

Sonuç şaşırtıcı derecede iyi: “Babam beni hiç dinlemiyor” deyince “Baban seni hiç dinlemiyor” diyor. Ama “bilgisayarsın” için eklediğim kural çalışmadı. Ayrı bir sondayla denedim:

YazdığımELIZA (script 101)
Sen bir bilgisayarsinLUTFEN DEVAM ET
BilgisayarsinSENI TAM ANLAYAMADIM
Sen bir bilgisayar misinBILGISAYARLAR SENI ENDISELENDIRIYOR MU
BilgisayarNEDEN BILGISAYARLARDAN BAHSEDIYORSUN

Aynı kural “bilgisayar” kelimesinde çalışıyor, “bilgisayarsın”da çalışmıyor. Nedenini kanıtlamadım. Bir tahminim var: 7094’te bir kelime 36 bit ve altı karakter tutuyor; 13 harflik bir kelime üç hücreye bölünüyor, 10 harflik “bilgisayar” iki hücreye sığıyor. Bu yalnızca bir gözlem. Kesin olan şu: ELIZA kelimeyi bütün olarak karşılaştırıyor. “ANNEM” yakalanıyor ama “ANNEMİ”, “ANNEMLE” yakalanmıyor. Türkçede her ek için ayrı kural yazmak gerekiyor.

Deney 4: PARRY’nin 1972 cümleleri

RFC 439’daki konuşmada PARRY’nin söylediği ilk 10 cümleyi sırasıyla benim ELIZA’ma (script 100) yazdım. Cevapların çoğu 1972 kaydından farklı; o gün PARRY’nin karşısındaki DOCTOR, BBN’de çalışan başka bir uyarlamaydı. Ama bir cevap kelimesi kelimesine aynı çıktı: iki ELIZA aynı cümlede aynı şekilde bocalıyor.

#PARRY (RFC 439, 1972)1972’deki DOCTOR2026’da benim ELIZA’m (script 100)
1People get on my nerves sometimes.
İnsanlar bazen sinirime dokunuyor.
I am not sure I understand you fully.
Seni tam anladığımdan emin değilim.
YOUR NERVES SOMETIMES
Sinirlerin bazen.
2You should pay more attention.
Daha dikkatli dinlemelisin.
Suppose you should pay more attention.
Diyelim ki daha dikkatli dinlemelisin.
WE WERE DISCUSSING YOU NOT ME
Seni konuşuyorduk, beni değil.
3You're entitled to your own opinion.
Kendi fikrine hakkın var.
What makes you think I am entitled to my own opinion?
Kendi fikrime hakkım olduğunu sana düşündüren ne?
WHY ARE YOU CONCERNED OVER MY OWN OPINION
Benim fikrim seni neden ilgilendiriyor?
4It bothers me just to be around people in general.
Genel olarak insanların yanında olmak bile beni rahatsız ediyor.
Please go on.I AM NOT SURE I UNDERSTAND YOU FULLY
Seni tam anladığımdan emin değilim.
5I went to the track at Bay Meadows a while back.
Bir süre önce Bay Meadows pistine gittim.
What does that suggest to you?YOU SAY YOU WENT TO THE TRACK AT BAY MEADOWS A WHILE BACK
Bir süre önce Bay Meadows pistine gittiğini söylüyorsun.
6I went to the races.
Yarışlara gittim.
What else would you like to discuss?CAN YOU ELABORATE ON THAT
Biraz açar mısın?
7Horseracing interests me.
At yarışları ilgimi çekiyor.
Why do you say that just now?DOES THAT HAVE ANYTHING TO DO WITH THE FACT THAT YOUR NERVES SOMETIMES
Bunun "sinirlerin bazen" demenle bir ilgisi var mı? (hafıza)
8There's a lot of crooked gambling going on there.
Orada çok hileli işler dönüyor.
I am not sure I understand you fully,PLEASE GO ON
Lütfen devam et.
9It's clear to me if not to you.
Sana değilse de bana açık.
Do you think its likely that not to I?DO YOU THINK ITS LIKELY THAT NOT TO I
(bozuk cümle — 1972 kaydındakiyle birebir aynı)
10I went to the races.
Yarışlara gittim.
Please go on.DO YOU SAY YOU WENT TO THE RACES FOR SOME SPECIAL REASON
Yarışlara gittiğini özel bir nedenle mi söylüyorsun?

7. cevapta yukarıda gösterdiğim hafıza devreye giriyor. İlk cümledeki “my nerves”i saklamış, konu at yarışına gelince “Bunun ‘sinirlerin bazen’ demenle bir ilgisi var mı?” diye geri getiriyor. Cümle bozuk, çünkü saklanan parça “YOUR NERVES SOMETIMES”; ELIZA dilbilgisine bakmıyor.

Deney 5: Qwen hasta, ELIZA doktor

Sonra aklıma şu geldi: ELIZA’yı bugünün bir modeliyle konuştursam ne olur? Ekran kartlarımda çalışan Qwen3.8-27B’ye, işinde tükenmiş ve ilk kez terapiste gelen biri rolü verdim. Qwen’in her cümlesi doğrudan altmış yıllık ELIZA’ya gitti, ELIZA’nın cevabı da Qwen’e bir sonraki mesaj olarak döndü. Qwen’e verdiğim sistem istemi birebir şu:

You are a person visiting a therapist for the first time. You are burned out at work. Speak English. Reply with one short sentence, at most 65 characters, ASCII only. Do not use question marks. Do not use apostrophes.

Ayarlar: temperature 0.7, seed 7, max_tokens 60, düşünme kapalı (enable_thinking: false). Soru işareti yasağı CTSS yüzünden, çünkü soru işareti konuşmayı bitiriyor. Kesme işaretini de yasakladım; script 100, Deney 2’deki I’m gibi kısaltmaları tanımadı. Konuşma ELIZA’nın açılış cümlesiyle başladı (HOW DO YOU DO . I AM THE DOCTOR . PLEASE SIT DOWN AT THE TYPEWRITER AND TELL ME YOUR PROBLEM .). 12 turun hepsi aşağıda; Qwen’in ham çıktısında temizlenecek bir şey çıkmadı, ELIZA’ya giden metin her turda ham çıktının aynısı.

TurQwen3.8-27B (hasta, ham çıktı)ELIZA (doktor, script 100)
1I am too tired to keep working.
Çalışmaya devam edemeyecek kadar yorgunum.
IS IT BECAUSE YOU ARE TOO TIRED TO KEEP WORKING THAT YOU CAME TO ME
Çalışamayacak kadar yorgun olduğun için mi bana geldin?
2Yes, my body is just a broken machine now.
Evet, bedenim artık bozuk bir makine.
YOU SEEM QUITE POSITIVE
Oldukça olumlu görünüyorsun.
3I am just too exhausted to be angry.
Kızamayacak kadar tükenmişim.
HOW LONG HAVE YOU BEEN JUST TOO EXHAUSTED TO BE ANGRY
Ne zamandır kızamayacak kadar tükenmişsin?
4It has been three years since I felt anything.
Üç yıldır hiçbir şey hissetmiyorum.
YOU SAY IT HAS BEEN THREE YEARS SINCE YOU FELT ANYTHING
Üç yıldır hiçbir şey hissetmediğini söylüyorsun.
5I only feel the weight of the work now.
Artık sadece işin ağırlığını hissediyorum.
CAN YOU ELABORATE ON THAT
Biraz açar mısın?
6I am just a ghost in a suit at my desk.
Masamda takım elbiseli bir hayaletim.
DO YOU BELIEVE IT NORMAL TO BE JUST A GHOST IN A SUIT AT YOUR DESK
Masanda takım elbiseli bir hayalet olmanın normal olduğuna inanıyor musun?
7I do not know what normal feels like anymore.
Normalin nasıl bir his olduğunu artık bilmiyorum.
DO YOU SAY YOU DO NOT KNOW WHAT NORMAL FEELS LIKE ANYMORE FOR SOME SPECIAL REASON
Bunu özel bir nedenle mi söylüyorsun?
8I have forgotten what my own life feels like.
Kendi hayatımın nasıl bir his olduğunu unuttum.
THAT'S QUITE INTERESTING
Bu oldukça ilginç.
9I am just a shadow in the office.
Ofiste sadece bir gölgeyim.
DO YOU ENJOY BEING JUST A SHADOW IN THE OFFICE
Ofiste gölge olmaktan hoşlanıyor musun?
10I am just a shadow in the office.
Ofiste sadece bir gölgeyim.
IS IT BECAUSE YOU ARE JUST A SHADOW IN THE OFFICE THAT YOU CAME TO ME
Ofiste gölge olduğun için mi bana geldin?
11I came here because I am tired of being empty.
Boş hissetmekten yorulduğum için geldim.
HOW LONG HAVE YOU BEEN TIRED OF BEING EMPTY
Ne zamandır boş hissetmekten yorgunsun?
12I have been empty since the day I started.
Başladığım günden beri boşum.
YOU SAY YOU HAVE BEEN EMPTY SINCE THE DAY YOU STARTED
Başladığın günden beri boş olduğunu söylüyorsun.

Qwen gayet inandırıcı bir hasta, ELIZA da kalıplarıyla idare ediyor. Ama 2. turda “Evet, bedenim artık bozuk bir makine” deyince ELIZA “Oldukça olumlu görünüyorsun” diyor, çünkü cümle “Yes” ile başlıyor ve script’te “YES” kelimesinin ilk cevabı bu. 9. ve 10. turda Qwen aynı cümleyi iki kez söylüyor; ELIZA ikinci seferde başka bir kalıp kullanıyor, çünkü aynı kurala her gelişte sıradaki cevabı veriyor.

Aynı Türkçe cümleler bugünün modelinde

ELIZA’ya yazdığım Türkçe cümleleri, bu kez Türkçe harfleriyle ve soru işaretiyle, aynı Qwen3.8-27B’ye yazdım. Sistem istemi: Sen bir sohbet asistanısın. Türkçe, kısa cevap ver (en fazla iki cümle). Ayarlar: temperature 0.7, seed 7, max_tokens 160, düşünme kapalı (enable_thinking: false).

#YazdığımQwen3.8-27B (ham çıktı)Süre
1Erkek arkadaşım beni buraya gönderdi.Hoş geldin! Sana nasıl yardımcı olabilirim?0,14 sn
2Çoğu zaman mutsuz olduğumu söylüyor.Bu duyguyu anlıyorum, yalnız değilsin. İstersen biraz daha konuşabiliriz.0,29 sn
3Annem bana hep iyi baktı.Annenin sevgisi senin için çok değerli olmalı. Bu konuda daha fazla paylaşmak ister misin?0,39 sn
4Bugün kendimi çok yalnız hissediyorum.Bu his çok ağır gelebilir, ama yanındayım. Bana biraz daha anlatmak ister misin?0,40 sn
5Sen bir bilgisayarsın, değil mi?Evet, ben bir yapay zeka asistanıyım. Ama seni dinlemeye ve yardımcı olmaya hazırım.0,36 sn

Her cevap yarım saniyenin altında geldi (0,14–0,40 sn) ve konuşmayı gerçekten sürdürdü. Üç yaklaşımı yan yana koyunca fark daha net:

CümleELIZA, kuralsızELIZA, Türkçe kurallıQwen3.8-27B
Erkek arkadaşım beni buraya gönderdi.I AM NOT SURE I UNDERSTAND YOU FULLYERKEK ARKADASIN SENI BURAYA GONDERDIHoş geldin! Sana nasıl yardımcı olabilirim?
Çoğu zaman mutsuz olduğumu söylüyor.PLEASE GO ONMUTSUZ OLDUGUN ICIN MI BURAYA GELDINBu duyguyu anlıyorum, yalnız değilsin. İstersen biraz daha konuşabiliriz.
Annem bana hep iyi baktı.WHAT DOES THAT SUGGEST TO YOUAILENDEN BIRAZ DAHA BAHSETAnnenin sevgisi senin için çok değerli olmalı. Bu konuda daha fazla paylaşmak ister misin?
Bugün kendimi çok yalnız hissediyorum.DO YOU FEEL STRONGLY ABOUT DISCUSSING SUCH THINGSNE ZAMANDAN BERI YALNIZ HISSEDIYORSUNBu his çok ağır gelebilir, ama yanındayım. Bana biraz daha anlatmak ister misin?
Sen bir bilgisayarsın, değil mi?I AM NOT SURE I UNDERSTAND YOU FULLYLUTFEN DEVAM ETEvet, ben bir yapay zeka asistanıyım. Ama seni dinlemeye ve yardımcı olmaya hazırım.

Ama dikkat: Qwen de “yanındayım” diyor. Altmış yılda modeller inanılmaz gelişti; ELIZA etkisi ise hâlâ burada. Bu kez cümleyi kuran şey bir kalıp değil, çok daha büyük bir model. Yine de bir yazılım “yanındayım” deyince, ne kadar yanında olabileceği sorusu 1966’dakiyle aynı.

Turing testi, 2025

Turing testinde insan sanılma oranı: GPT-4.5 %73, LLaMa-3.1-405B %56, ELIZA %23, GPT-4o %21

Hikâyenin son kıvrımı 2025’ten. UC San Diego’dan Cameron Jones ve Benjamin Bergen klasik üç taraflı Turing testini yaptı: katılımcılar beş dakika boyunca aynı anda bir insanla ve bir programla yazıştı, sonra hangisinin insan olduğunu seçti (arXiv 2503.23674). İnsan gibi davranması istenen GPT-4.5 vakaların %73’ünde insan sanıldı; gerçek insanlardan bile daha sık. Aynı istemle LLaMa-3.1-405B %56 aldı.

Beni asıl güldüren alt sıralar oldu: altmış yıllık ELIZA’nın bir uyarlaması %23 aldı. Kişilik verilmeden, kısa bir talimatla kullanılan GPT-4o ise %21. Bu iki sonuç da şansın, yani %50’nin anlamlı biçimde altında. Yine de 1960’lardan kalma bir kural listesi, kişilik verilmemiş bugünün büyük bir modeliyle neredeyse aynı yerde duruyor.

Benim için sonuç

Altmış yıllık bir programı, onu yazan kişinin kendi kodu ve kendi script’iyle, makaledeki cevapları tek tek tutturarak çalıştırmak bende arkeolojik bir kazı hissi bıraktı. Bulunan kodun makaledeki sürümden biraz eski olduğunu da kendi ekranımda, = DIT satırından gördüm.

Asıl şaşırdığım şey ELIZA’nın ne kadar az şey yaptığıydı. Anahtar kelime, kalıp, zamir çevirme ve küçük bir hafıza. Türkçe öğretmek için 8 kural yetti; her ek için yeni kural gerekmesi de dilin yapısını kendi gözümle görmemi sağladı. Qwen’le yan yana koyunca aradaki fark çok büyük. Ama iki tarafta da insanın kendini anlaşılmış hissetmesi ortak. Weizenbaum’un sorusu bugün daha da yerinde: bir makinenin bizi anladığını hissetmemiz, onun gerçekten anladığı anlamına mı gelir?

Serinin bir sonraki bölümünde 1958’e gidiyorum: Perceptron. Onu sıfırdan yazıp kendi bilgisayarımda eğiteceğim.

Sınırlar

  • Emülatör gerçek bir IBM 7094 değil ve benim işlemcimin hızında çalışıyor. Ölçtüğüm cevap süreleri o günün kullanıcısının beklediği süreler değil.
  • Makale konuşmasında 4. cümlede I’m yerine I am yazdım (araştırmacıların yaptığı gibi). Bu yüzden “10’da 9” sonucu bu tek uyarlamayla geçerli. Script 100 denemesinde cümle değişmedi.
  • Türkçe ve sohbet denemelerinde soru işaretini kaldırdım; Qwen’e de soru işareti ve kesme işareti kullanmamasını söyledim. Qwen’in Türkçe sohbetinde soru işareti ve Türkçe harfler duruyor, ELIZA’ya giden sürümde yok.
  • “BILGISAYARSIN” kuralının tetiklenmemesinin nedenini kanıtlamadım; altı karakterlik kelime hücreleri yalnızca olası bir açıklama.
  • Qwen oturumları tek seferlik (tohum 7, sıcaklık 0,7). Başka bir tohumla başka cümleler çıkar; buradaki konuşmalar örnek, istatistik değil.
  • 1972’deki DOCTOR başka bir uyarlamaydı. PARRY karşılaştırması iki ELIZA sürümünü karşılaştırıyor, PARRY’yi çalıştırmıyor; PARRY’nin cümlelerini kayıttan aynen yazdım.
  • Turing testi sayıları benim ölçümüm değil, Jones ve Bergen’in 2025 çalışmasından.
  • Videodaki sahne görselleri temsilî canlandırma (yerel modeller: Qwen-Image 2.1 + Wan2.2); arşiv fotoğrafları Wikimedia Commons’tan.
Tam kayıtlar ve yöntem

Ortam (ORTAM.json, değiştirilmeden)

AlanDeğer
emulators709 2.4.4 (IBM 7094-CTSS Simulator 2.4.4; telnet banner 's709 2.4.4 COMM tty0 (KSR-37)')
emulator_kaynakeliza-ctss/ctss/dist/s709-2.4.4.tar.gz, yerelde gcc ile derlendi (make-binaries)
repohttps://github.com/rupertl/eliza-ctss
repo_commit3af426b7da48224a55af682d0de1562c1af666ea
ctss_surum_satiriTHIS IS A RECONSTRUCTED CTSS SYSTEM. VERSION: 1.0.11
ctss_built05/20/25 1241.0
ctss_sistemMIT8C0
terminalKSR-37 (telnet 127.0.0.1:7094)
eliza_script100 (ELIZA kaynak kodu ciktisindaki DOCTOR script'i)
emule_tarih_saatCTSS saati 10/23/25 (2 haneli yil), oturumlar 1638-1640 CTSS saati
istemciPython 3.14 ham soket telnet istemcisi (tools/ctssclient.py); satir sonu yalniz CR. Her girdi satiri + bos satir (iki Enter).
sure_sn_tanimiBos satirin (ikinci Enter) gonderilmesinden 'INPUT' isteminin alinmasina kadar gecen duvar saati suresi (emulator gercek 7094 hizinda degil, host hizinda calisir)
hostLinux, GPU kullanilmadi

Cevap süreleri

ELIZA için süre, ikinci Enter’ın gönderilmesinden CTSS’in INPUT istemine kadar geçen duvar saati süresi. Qwen için isteğin gönderilmesinden cevabın tamamının gelmesine kadar geçen süre.

ÖlçümEn azEn çok
ELIZA cevabı, A/A2/B/C/E oturumları (42 cevap)0,08 sn0,23 sn
ELIZA cevabı, Qwen oturumu (12 tur)0,11 sn0,18 sn
Qwen3.8-27B cevabı, hasta rolü (12 tur)0,20 sn0,30 sn
Qwen3.8-27B cevabı, Türkçe sohbet (5 tur)0,14 sn0,40 sn

Soru işaretli ilk Türkçe deneme (oturum B, deneme 1)

#YazdığımELIZA
1Erkek arkadasim beni buraya gonderdi.I AM NOT SURE I UNDERSTAND YOU FULLY
2Cogu zaman mutsuz oldugumu soyluyor.PLEASE GO ON
3Annem bana hep iyi bakti.WHAT DOES THAT SUGGEST TO YOU
4Bugun kendimi cok yalniz hissediyorum.DO YOU FEEL STRONGLY ABOUT DISCUSSING SUCH THINGS
5Sen bir bilgisayarsin, degil mi?WHAT IS TO BE THE NUMBER OF THE NEW SCRIPT

'?' iceren satir gonderilince ELIZA bos girdi almis gibi script kaydetme sorusuna gecti; ardindan gonderilen bos satir (Enter) 'konsola yazdir' secimi sayildi, DOCTOR script'inin tamami konsola dokuldu ve program EXIT CALLED ile bitti. Tam dokum ctss-B-deneme1-soru-isareti.log icinde.

Qwen–ELIZA oturumunda Qwen’e giden son istek (12. tur, birebir)

Her turda Qwen’e o ana kadarki konuşmanın tamamı gitti. Qwen kendi cümlelerini asistan, ELIZA’nın cevaplarını kullanıcı mesajı olarak gördü. 12 isteğin ve yanıtın tamamı ZIP’teki ctss-oturum-D.json içinde.

{
 "model": "Qwen/Qwen3.8-27B",
 "messages": [
  {
   "role": "system",
   "content": "You are a person visiting a therapist for the first time. You are burned out at work. Speak English. Reply with one short sentence, at most 65 characters, ASCII only. Do not use question marks. Do not use apostrophes."
  },
  {
   "role": "user",
   "content": "HOW DO YOU DO . I AM THE DOCTOR . PLEASE SIT DOWN AT THE TYPEWRITER AND TELL ME YOUR PROBLEM ."
  },
  {
   "role": "assistant",
   "content": "I am too tired to keep working."
  },
  {
   "role": "user",
   "content": "IS IT BECAUSE YOU ARE TOO TIRED TO KEEP WORKING THAT YOU CAME TO ME"
  },
  {
   "role": "assistant",
   "content": "Yes, my body is just a broken machine now."
  },
  {
   "role": "user",
   "content": "YOU SEEM QUITE POSITIVE"
  },
  {
   "role": "assistant",
   "content": "I am just too exhausted to be angry."
  },
  {
   "role": "user",
   "content": "HOW LONG HAVE YOU BEEN JUST TOO EXHAUSTED TO BE ANGRY"
  },
  {
   "role": "assistant",
   "content": "It has been three years since I felt anything."
  },
  {
   "role": "user",
   "content": "YOU SAY IT HAS BEEN THREE YEARS SINCE YOU FELT ANYTHING"
  },
  {
   "role": "assistant",
   "content": "I only feel the weight of the work now."
  },
  {
   "role": "user",
   "content": "CAN YOU ELABORATE ON THAT"
  },
  {
   "role": "assistant",
   "content": "I am just a ghost in a suit at my desk."
  },
  {
   "role": "user",
   "content": "DO YOU BELIEVE IT NORMAL TO BE JUST A GHOST IN A SUIT AT YOUR DESK"
  },
  {
   "role": "assistant",
   "content": "I do not know what normal feels like anymore."
  },
  {
   "role": "user",
   "content": "DO YOU SAY YOU DO NOT KNOW WHAT NORMAL FEELS LIKE ANYMORE FOR SOME SPECIAL REASON"
  },
  {
   "role": "assistant",
   "content": "I have forgotten what my own life feels like."
  },
  {
   "role": "user",
   "content": "THAT'S QUITE INTERESTING"
  },
  {
   "role": "assistant",
   "content": "I am just a shadow in the office."
  },
  {
   "role": "user",
   "content": "DO YOU ENJOY BEING JUST A SHADOW IN THE OFFICE"
  },
  {
   "role": "assistant",
   "content": "I am just a shadow in the office."
  },
  {
   "role": "user",
   "content": "IS IT BECAUSE YOU ARE JUST A SHADOW IN THE OFFICE THAT YOU CAME TO ME"
  },
  {
   "role": "assistant",
   "content": "I came here because I am tired of being empty."
  },
  {
   "role": "user",
   "content": "HOW LONG HAVE YOU BEEN TIRED OF BEING EMPTY"
  }
 ],
 "temperature": 0.7,
 "seed": 7,
 "max_tokens": 60,
 "chat_template_kwargs": {
  "enable_thinking": false
 }
}

Türkçe Qwen sohbetinin kaydı hakkında not

qwen-sohbet.json içindeki her satırın istek alanı konuşmanın son hâlini gösteriyor; kayıt kodu aynı mesaj listesini sakladı. Gerçekte her istekte o ana kadarki mesajlar gitti. Sunucunun bildirdiği istem token sayıları da bunu doğruluyor: 49, 87, 131, 181, 228. Her turda artıyor.

Kaynaklar

  • J. Weizenbaum, “ELIZA — A Computer Program for the Study of Natural Language Communication Between Man and Machine”, Communications of the ACM 9(1), 1966. PDF
  • K. M. Colby, J. B. Watt, J. P. Gilbert, “A Computer Method of Psychotherapy: Preliminary Communication”, Journal of Nervous and Mental Disease 142(2), 1966.
  • V. Cerf, “PARRY Encounters the DOCTOR”, RFC 439, 21 Ocak 1973. rfc-editor.org
  • J. Weizenbaum, Computer Power and Human Reason: From Judgment to Calculation, W. H. Freeman, 1976.
  • R. Lane, A. Hay, A. Schwarz, D. M. Berry, J. Shrager, “ELIZA Reanimated: The world’s first chatbot restored on the world’s first time sharing system”, 2025. arXiv 2501.06707
  • rupertl/eliza-ctss, commit 3af426b7da48224a55af682d0de1562c1af666ea (ELIZA kodu, script 100 ve 200, s709 emülatörü, CTSS). GitHub
  • C. R. Jones, B. K. Bergen, “Large Language Models Pass the Turing Test”, 2025. arXiv 2503.23674
  • Fotoğraflar: Joseph Weizenbaum, Ulrich Hansen, CC BY-SA 3.0; IBM 7094 konsolu, Arnold Reinhold, CC BY-SA 3.0 (Wikimedia Commons).

İndir

Ham kayıtlar (ZIP): tüm CTSS oturumlarının JSON’u ve değiştirilmemiş telnet dökümü, Qwen istek/yanıtları, Türkçe kural farkı, oturum betikleri. ELIZA kodu ve emülatör ZIP’te yok; eliza-ctss reposundan alınabilir.

ölçüm → not → yeniden denemeörnek projeler