tüm notlar
Not · · 8 dk okuma ·

Yapay zekâya kişisel bilgi yazmadan önce: KVKK’nın iki rehberi ne diyor?

Müşteri e-postasını ya da bir dilekçeyi sohbet asistanına yapıştırmadan önce ne düşünmeli? KVKK’nın 2025 ve 2026 yapay zekâ belgelerini sade dille okudum.

Kullanılan teknolojiler ve ortam

Konu ve kaynaklar

  • Üretken yapay zekâ kullanırken kişisel veri
  • KVKK · Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda), Kasım 2025
  • KVKK · İş Yerlerinde Üretken Yapay Zekâ Araçlarının Kullanımı, Şubat 2026
  • Kaynak inceleme tarihi: 5 Kasım 2026

Yöntem ve sınır

  • Kaynaklı okuma notu; hukuki görüş değil
  • Model veya GPU deneyi yapılmadı
  • Örnek metinler açıklama amacıyla yazıldı; model çıktısı değil

Bir müşteri e-postasını, bir dilekçe taslağını ya da toplantı notunu sohbet asistanına yapıştırıp “bunu düzelt” demek artık çok sıradan. Ama yapıştırdığın metinde bir isim, telefon numarası ya da birinin sağlık durumu varsa iş biraz değişiyor: o bilgi artık başka bir şirketin sunucusunda işleniyor.

Kişisel Verileri Koruma Kurumu bu konuda iki belge yayımladı: Kasım 2025’te “Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda)” ve Şubat 2026’da “İş Yerlerinde Üretken Yapay Zekâ Araçlarının Kullanımı”. İkisini baştan sona okudum. Bu yazıda o belgelerde gündelik kullanım için işe yarayan kısımları, rehberin kendi ifadelerine bağlı kalarak sade dile çeviriyorum.

Kısa cevap: Kurum yapay zekâ kullanımını yasaklamıyor; hatta iş yerleri için tamamen yasaklamanın gerçekçi olmadığını, kontrol dışı kullanımı teşvik edebileceğini yazıyor. Önerdiği şey, kimliği belli eden bilgilerin mümkün olduğunca dışarıda bırakılması, kullanılan aracın veriyle ne yaptığının bilinmesi ve çıktının insan gözünden geçmesi.

Önce temel soru: yapay zekâya yazdığım şey “kişisel veri” mi?

6698 sayılı Kanun kişisel veriyi “kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi” diye tanımlıyor. Rehber bunu üretken yapay zekâya uyguluyor ve üç örnek veriyor:

  • Bir şirket, eski eğitimlerin video kayıtlarından ve notlarından yapay zekâyla yeni eğitim materyali üretiyor. Kayıtlarda katılımcıların adları, unvanları, görüntüleri ve sesleri var. Rehbere göre bu bir kişisel veri işleme faaliyeti.
  • Bir ajans yalnız “yaz indirimi temalı afiş” gibi genel istemlerle görsel üretiyor; ne girdide ne çıktıda gerçek bir kişiye ait bilgi var. Rehbere göre bu durumda kural olarak Kanun kapsamında bir işleme yok.
  • Bir kullanıcı “Ünlü bir Türk fizikçinin başarı hikâyesini anlat” diyor. İstemde kimse yok ama cevapta gerçek bir kişinin adı, çalışma geçmişi ve ödülleri çıkıyor. Rehber, kişisel verinin çıktıda ortaya çıkmasının da işleme sayılabileceğini söylüyor.

Üçüncü örnek benim için en öğretici olanı: yalnız ne yazdığın değil, modelin ne ürettiği de hesaba giriyor. Rehber ayrıca modelin kişisel veriyi “hedeflememesinin” ya da veriye “rastlantısal” dokunmasının işlemeyi ortadan kaldırmadığını açıkça yazıyor.

Günlük kullanımda rehber ne öneriyor?

15 soruluk rehberin 14. sorusu doğrudan bireylere ayrılmış. Oradaki öneriler şöyle özetlenebilir:

  • Kimliği belli eden bilgileri paylaşma: ad-soyad, adres, telefon numarası, kimlik bilgileri. Rehber, bunlar ele geçirilirse kimlik hırsızlığı gibi sonuçlar doğabileceğini hatırlatıyor.
  • Başkalarının bilgisini de paylaşma: İnsanların bilgisi olmadan verilerini bu sistemlere vermek onların özel yaşamını etkileyebilir. Bir arkadaşının mesajını “buna ne cevap vereyim?” diye yapıştırırken akılda tutulacak cümle bu.
  • Genelleştir: Bir olayı anlatırken isim, tarih ve konum yerine daha genel bir anlatım seç.
  • Uygulamanın veriyle ne yaptığını öğren: hangi veriyi topluyor, ne amaçla işliyor, kimle paylaşıyor, ne kadar saklıyor. Aydınlatma metnini ve gizlilik politikasını oku, gizlilik ayarlarına bak, mümkünse veri paylaşımını sınırlayan seçenekleri aç.
  • Sağlık, finans ve hukuki süreç bilgilerinde çok daha temkinli ol: Rehber bunları ayrıca anıyor ve bu tür bilgilerin paylaşılmasından kaçınılması gerektiğini yazıyor.

Somut örnek: aynı soruyu iki şekilde sormak

Aşağıdaki iki metni konuyu anlatmak için ben yazdım. Gerçek bir kişiye ait değiller ve bir modele gönderilip cevap alınmadı.

Önce:
Ayşe Demir (0532 ... ) 14 Ekim'de Kadıköy şubemizden aldığı
kahve makinesi için şikâyet yazdı. Diyabet hastası olduğu için
şekerli içecek hediyemizi istemediğini söylüyor. Kibar bir yanıt yaz.

Sonra:
Bir müşteri yakın zamanda aldığı kahve makinesindeki arıza için
şikâyet yazdı. Hediye olarak verdiğimiz içeceği sağlık nedeniyle
istemediğini belirtiyor. Kibar bir yanıt yaz.

İkinci metin, yanıt taslağı için gereken her şeyi hâlâ taşıyor: ürün, sorun, hediyenin istenmemesi. Ama ad, telefon, tarih, şube ve hastalığın adı yok; yalnız “sağlık nedeniyle” kaldı. İsim gerekiyorsa taslak geldikten sonra kendi e-posta programında eklenebilir. Rehberin “soyut ve genel bir anlatım” önerisi pratikte buna benziyor.

Bunu “anonimleştirdim, artık hiçbir kural geçerli değil” diye okumamak lazım. Kanun anonim hâle getirmeyi, verinin başka verilerle eşleştirilse bile hiçbir şekilde bir kişiyle ilişkilendirilemeyecek hâle gelmesi olarak tanımlıyor; rehber de anonim olduğu söylenen verinin gerçekten anonim olup olmadığının teknik yöntemler ve nesnel ölçütlerle ortaya konmasının önemli olduğunu yazıyor. Yalnız ismi silip şubeyi ve hastalığı bırakmak yetmeyebilir; küçük bir şubede tek bir diyabetli müşteri kişiyi yine belli edebilir.

İş yerinde: “gölge yapay zekâ” kavramı

Şubat 2026 belgesi bir kavrama isim veriyor: gölge yapay zekâ. Çalışanların kurumun bilgisi, onayı ya da kontrolü dışında, çoğu zaman kendi inisiyatifleriyle yapay zekâ araçlarını iş için kullanması. Belge, birçok kuruluş için bunun artık teorik bir risk olmadığını; toplantı notlarının, iç yazışmaların, rapor taslaklarının ve çalışanlara ya da müşterilere ait bilgilerin bu araçlara verilebildiğini yazıyor.

Belgenin saydığı riskler arasında şunlar var: sonradan hangi verinin neden kullanıldığını bulamamak, doğrulanmamış çıktıyla yanlış karar vermek, kaynak kod ve ticari sır gibi bilgilerin dışarı çıkması, siber güvenlik açıkları ve kişisel veri ihlali. Belge, kaynak kod ve ticari sır gibi gizli bilgiler kamuya açık araçlara verildiğinde bunların bazı durumlarda model geliştirmede kullanılabileceğini ya da yetkisiz kişilerce erişilebilir hâle gelebileceğini de not ediyor.

Belgenin en net cümlelerinden biri yasak konusunda: Kurum, kullanımın tamamen yasaklanmasının uygulamada gerçekçi sonuç vermeyeceğini, aksine kontrol dışı kullanımı teşvik edebileceğini düşünüyor. Yasak yerine yönlendirme, denge ve farkındalık öneriyor:

  • Hangi aracın, hangi iş için, hangi bilgi türleriyle kullanılabileceğini yazan açık bir kurum politikası; çalışanların kolayca ulaşabileceği şekilde.
  • Örnek ayrım: kişisel veri ve ticari sır içermeyen fikir geliştirme, metin düzeltme ve internetteki bir konuyu özetleme gibi işlere izin; müşteri dosyaları, insan kaynakları verileri ve iç yazışmaların bu araçlara verilmesine ise izin verilmemesi. Belge bunu “bazı kuruluşların” yaptığı bir uygulama olarak anlatıyor, herkese tek tip bir kural koymuyor.
  • Kurumun belirlediği araçlara erişim, gerektiğinde yalnız kurumsal cihazlardan ve göreve göre yetkiyle.
  • Çalışanlara eğitim ve sorun bildirebilecekleri bir geri bildirim kanalı.

Çıktıya aşırı güvenmek de ayrı bir risk

Her iki belge de yalnız veriyle değil, çıktıyla da ilgileniyor. İş yeri belgesi “otomasyon ön yargısı” kavramını kullanıyor: insanın otomatik sistemin çıktısını yeterince sorgulamadan doğru kabul etmesi ve kendi muhakemesini ikinci plana atması. Buna biçim olarak ikna edici ama gerçekle örtüşmeyen “halüsinasyonlar” eklenince yanlış bilgi fark edilmeden işe karışabiliyor. Önerisi açık: çıktı nihai kararın dayanağı değil, insan denetimi altında destekleyici bir unsur olsun.

Bence bu, rehberde anlatılan bir hakla da bağlantılı. Rehber, Kanun’un 11. maddesindeki “işlenen verilerin münhasıran otomatik sistemler vasıtasıyla analiz edilmesi suretiyle kişinin kendisi aleyhine bir sonucun ortaya çıkmasına itiraz etme” hakkını hatırlatıyor ve işe alım, kredi ve sigorta değerlendirmesi gibi alanları örnek veriyor.

Şirket olarak yurt dışındaki bir servise veri göndermek

Bireysel kullanımdan ayrı bir konu ama iş için yapay zekâ kullananların bilmesi gerekiyor: Rehbere göre Türkiye’de faaliyet gösteren veri sorumluları, yurt dışında yerleşik bir hizmet sağlayıcının yapay zekâ sistemini kullanırken kişisel veriyi yurt dışına aktarıyorsa bu aktarım Kanun’un 9. maddesine ve 10 Temmuz 2024 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan “Kişisel Verilerin Yurt Dışına Aktarılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik”e uygun olmalı. Kurumun ayrıca bir “Kişisel Verilerin Yurt Dışına Aktarılması Rehberi” var. Bunun ayrıntısı bu yazının konusu değil; bir hukuk değerlendirmesi de yapmıyorum.

Çocuklar için ayrı bir bölüm

Rehberin son sorusu ebeveynlere ayrılmış: kullanılan uygulamanın yaşa uygunluğunu, kullanım koşullarını ve içerik filtrelerini kontrol etmek; çocuğun ad-soyad, okul, adres ve telefon gibi bilgileri paylaşmaması için yaşına uygun anlatmak; deepfake içerikler hakkında bilinçlendirmek ve sosyal medya gizlilik ayarlarını düzenlemek; yapay zekânın her zaman doğru veya tarafsız olmayabileceğini anlatmak; kullanım süresine sınır koymak. Rehber, yalnızlaşma ya da bağımlılık gibi belirtiler görülürse uzman desteğinin geciktirilmemesini de öneriyor.

“Model kendi bilgisayarımda çalışıyor, o zaman sorun yok” mu?

Ben bazı işlerimde dil modellerini kendi bilgisayarımda çalıştırıyorum. Bu durumda yapıştırdığım metin başka bir şirketin sunucusuna gitmiyor. İki belgenin ele aldığı risklerin bir kısmı (üçüncü taraf aracın bilgiyi model geliştirmede kullanması, yetkisiz erişim, yurt dışına aktarım) bu kurulumda o hâliyle ortaya çıkmıyor.

Ama iki belgede de geçen bir cümle bunu “sorun yok”a çevirmeyi engelliyor: Kanun teknolojiden bağımsız, kişisel verinin işlendiği her durumda geçerli. Bir şirket müşteri kayıtlarını kendi sunucusundaki bir modele okutuyorsa bu da kişisel veri işleme. Benim okumam şu: amaç, hukuki sebep, saklama ve güvenlik gibi sorular bu durumda da ortadan kalkmıyor. Yerel çalıştırmak verinin nereye gittiği sorusunu değiştiriyor, verinin işlendiği gerçeğini değiştirmiyor.

Benim çıkardığım kısa kontrol listesi

Rehberin önerilerini yapıştır tuşuna basmadan önce sorulacak beş soruya indirdim. Bu liste rehberin kendisi değil, benim özetim:

  1. Bu metinde bir kişiyi tanıtan bilgi var mı: ad, telefon, adres, kimlik, tarih ve yer birleşimi?
  2. Bu bilgi bana mı ait, başkasına mı? Başkasınınsa onu tanıtan kısmı çıkarıp anlatabilir miyim?
  3. Sağlık, para ya da hukuki bir süreç var mı?
  4. Aynı soruyu isimsiz ve genel anlatımla sorabilir miyim?
  5. Kullandığım uygulamanın gizlilik ayarlarına ve veriyi ne kadar sakladığına baktım mı? İş için kullanıyorsam kurumun buna dair bir kuralı var mı?

Sınır: Bu yazı iki resmî belgenin okuma notu ve sade dille özeti. Hukuki görüş değil; kişisel verilerinle ya da şirketinin yükümlülükleriyle ilgili somut bir durum için belgelerin tamamı ve bir uzman görüşü esas alınmalı. Belirli bir yapay zekâ uygulamasının gizlilik ayarlarını veya veri saklama süresini burada incelemedim; bu yazı için hiçbir model çalıştırılmadı.

Kaynaklar

Belgeler 5 Kasım 2026’da Kurum’un sitesinden indirilip okundu. Kurum belgeleri zamanla güncelleyebilir; güncel sürüm için Kurum’un sitesine bakmak gerekir.

ölçüm → not → yeniden denemediğer not